Senet Nedir? Senette Bulunması Gereken Unsurlar - Samsun Avukat

Senet Nedir? Senette Bulunması Gereken Unsurlar Nelerdir?

Senet Kavramı ve Hukuki Niteliği

Senet, en basit ifadeyle, bir kişinin belirli bir borcu ödeyeceğini yazılı olarak taahhüt ettiği belgedir. Türk hukukunda senet, borç-alacak ilişkilerini güvence altına alan en önemli araçlardan biri olarak kabul edilir. Çünkü senet, sözlü bir taahhütten farklı olarak, yazılı bir belgeye dayandığı için hukuken daha güçlüdür.

Senetler, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) düzenlenmiştir. Özellikle kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe), TTK kapsamında özel hükümlere tabi tutulur. Senet, hukuki niteliği bakımından hem borcun varlığını ispat eden hem de alacağın tahsilini kolaylaştıran bir belgedir.

Bir kişi, senet düzenleyerek aslında şunu demiş olur: “Belirtilen tarihte ve yerde, belirtilen miktarı ödemeyi kabul ediyorum.” Bu nedenle senet, tek taraflı bir borç ikrarı niteliğindedir. Hukukta buna “ispat kolaylığı sağlayan yazılı delil” denir.

Senetlerin en önemli özelliği, alacaklıya icra takibi başlatma hakkı vermesidir. Yani, alacaklı mahkemeye gitmeden doğrudan icra dairesine başvurabilir. Bu da senedin ticari hayatta vazgeçilmez bir güvence olmasını sağlar.

Senet Türleri Nelerdir?

Senetler hukukumuzda farklı türlerde düzenlenebilir. Bunları iki ana başlık altında inceleyebiliriz:

Kambiyo Senetleri

Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen ve belirli şekil şartlarına bağlı olan senetlerdir. Bunlar:

Bono (Emre Muharrer Senet): En çok kullanılan senet türüdür. Borçlunun, belirli bir tarihte alacaklıya ödeme yapmayı taahhüt ettiği belgedir. Borçlunun tek taraflı imzası yeterlidir.
Poliçe: Genellikle ticari ilişkilerde kullanılır. Poliçede, borçluya üçüncü bir kişiye ödeme yapması emredilir. Bono’ya göre daha karmaşık bir yapıya sahiptir.
Çek: Daha çok ödeme aracı olarak kullanılır. Çekte, keşideci (düzenleyen) bankaya, belirli bir tutarı çeki ibraz eden kişiye ödemesi talimatını verir.

Kambiyo senetlerinin en önemli özelliği, sıkı şekil şartlarına tabi olmalarıdır. Bu şartlardan biri bile eksik olursa, senet geçersiz sayılabilir.

Adi Senet

Adi senet, günlük hayatta en çok kullanılan borç senetidir. Genellikle kişiler arasında yapılan borçlanmalarda kullanılır. Adi senette şekil şartları daha esnektir; önemli olan borçlunun imzası ve borcun açıkça belirtilmesidir.

Örneğin, bir arkadaşınıza 50.000 TL borç verdiğinizde, adi bir senet düzenleyebilir ve karşı tarafın imzasını alabilirsiniz. Bu senet, icra takibinde yazılı delil olarak kabul edilir.

Noter onayı adi senetlerde zorunlu değildir. Ancak noter onayı, senedin geçerliliğini artırır ve taraflar arasında çıkabilecek ihtilafları azaltır.

Senette Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar

Bir senedin geçerli olabilmesi için bazı senette bulunması gereken unsurların bulunması gerekir. Bu unsurlar eksik olursa, senet hukuken geçerliliğini kaybedebilir veya adi yazılı belge olarak kabul edilebilir.

Borçlunun Adı, Soyadı ve İmzası

Senedi düzenleyen kişinin (borçlunun) adı, soyadı ve imzası mutlaka yer almalıdır. İmza olmazsa, senet geçerli sayılmaz. İmza, borçlunun senedi kabul ettiğini gösteren en önemli unsurdur.

Alacaklının Bilgileri

Senedin kime ödeneceği açıkça yazılmalıdır. Alacaklının adı-soyadı veya tüzel kişilerde ünvanı bulunmalıdır. Aksi halde senet, belirsizlik nedeniyle geçersiz sayılabilir.

Borcun Miktarı (Rakam ve Yazıyla)

Borcun tutarı hem rakamla hem de yazıyla yazılmalıdır. Eğer rakam ile yazı arasında fark varsa, yazıyla belirtilen tutar geçerli sayılır. Bu kural, sahtecilik riskini azaltmak için getirilmiştir.

Alternatif Zorunlu Unsurlar

Senet Düzenleme Tarihi ve Yeri

Senet düzenlenirken tarih mutlaka yazılmalıdır. Tarih olmayan senet, hukuken geçerli değildir. Düzenleme yeri de önemlidir çünkü ihtilaf durumunda hangi mahkemenin yetkili olacağı bu bilgiye göre belirlenebilir. Düzenleme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenleme yeri sayılır.

Vade Tarihi

Senetlerde en kritik bilgilerden biri vade tarihidir. Vade, borcun hangi tarihte ödeneceğini gösterir. Vade tarihi yazılmamış senetler, görüldüğünde ödenir kabul edilir.

Ödeme Yeri

Senetlerde ödeme yeri mutlaka belirtilmelidir. Eğer belirtilmezse, senedin düzenlendiği yer ödeme yeri sayılır.

Senette Bulunması Gereken İsteğe Bağlı Unsurlar

Zorunlu unsurların dışında, senette bulunması faydalı olan bazı isteğe bağlı unsurlar vardır. Bunlar senedin geçerliliği için zorunlu değildir ama ileride doğabilecek ihtilafları önler:

Faiz Oranı: Taraflar isterse borcun faizli olduğunu belirtebilir. Faiz oranı belirtilmezse, kanuni faiz oranı uygulanır.
Kefil Bilgileri: Borçlu dışında bir kişinin kefil olarak imzası, alacaklıya ek güvence sağlar.
Teminat Şartları: Özellikle ticari ilişkilerde, senedin bir teminat karşılığında verildiği belirtilebilir.

Bu unsurlar, senedin alacaklı açısından daha güçlü hale gelmesini sağlar.

Senedin Geçerlilik Şartları

Senedin hukuken geçerli olabilmesi için yalnızca şekil şartları yeterli değildir. Bunun yanında bazı temel geçerlilik şartları da vardır:

Yazılılık Şartı: Senet mutlaka yazılı olmalıdır. Sözlü borç ikrarı, senet yerine geçmez.
İmza Şartı: Borçlunun el yazısıyla imza atması gerekir. Kaşe veya mühür yeterli değildir.
Hukuka Uygun Konu: Senet, hukuka aykırı bir iş için düzenlenemez. Örneğin, yasa dışı bir borç için düzenlenen senet geçersizdir.
Ehliyet Şartı: Senedi düzenleyen kişinin fiil ehliyetine sahip olması gerekir. 18 yaşından küçük bir kişinin düzenlediği senet, yasal temsilcisinin onayı olmadan geçerli sayılmaz.

Bu şartlardan herhangi birinin eksikliği, senedin geçerliliğini ortadan kaldırır.

Senedin Hukuki Sonuçları

Senet düzenlemek, aslında borçlunun alacaklıya karşı açık ve kesin bir taahhütte bulunması anlamına gelir. Bu yüzden senedin hukuki sonuçları oldukça ağırdır. Senet imzalandığı andan itibaren, taraflar arasında doğrudan bir borç-alacak ilişkisi doğar.

Senedin en önemli hukuki sonucu, alacaklının ispat yükünü kolaylaştırmasıdır. Normalde bir borç ilişkisini ispat etmek için tanık, sözleşme veya banka dekontu gibi birçok delile ihtiyaç duyulabilir. Ancak senet varsa, borcun varlığı yazılı delille ispat edilmiş olur. Bu da alacaklı için büyük bir avantajdır.

Bir diğer önemli sonuç, senedin icra takibinde doğrudan kullanılabilmesidir. Alacaklı, senedi icra dairesine sunarak doğrudan haciz işlemi başlatabilir. Bu da mahkeme sürecini beklemeksizin alacağın tahsiline imkân tanır. Özellikle kambiyo senetlerinde (çek, bono, poliçe), icra takibi çok daha hızlıdır çünkü özel takip yollarına tabidir.

Ayrıca senet, ticari itibarın korunması açısından da önemlidir. Senedini ödemeyen kişi, ticari çevrede güven kaybeder. Çünkü senet ödememek, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda sosyal sonuçlar da doğurur.

Son olarak, senet borcunu ödemeyen kişi hakkında icra takibi yapılabileceği gibi, eğer çek ise ve bahse konu çek karşılıksız çıkmışsa borçluya adli para cezası veya hapis cezası yaptırımı da gündeme gelebilir.

Senet Düzenlenirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Senet, sadece basit bir borç belgesi değildir; aynı zamanda hukuki bağlayıcılığı çok yüksek bir araçtır. Bu nedenle düzenlenirken dikkat edilmesi gereken birçok husus vardır:

Eksiksiz doldurulmalı: Senette borcun miktarı, vade tarihi, alacaklı ve borçlu bilgileri eksiksiz yazılmalıdır. Boş bırakılan her alan ileride sorun çıkarabilir.
Boşluk bırakılmamalı: Senedin boş kısımlarına sonradan ekleme yapılmasını önlemek için rakamların yanına “—” veya “#” işareti koymak faydalıdır.
Rakam ve yazıyla tutarlılık: Borç miktarı hem rakam hem de yazıyla yazılmalı ve ikisi de birbirini doğrulamalıdır.
İki farklı kalem kullanılmamalı: Senedin bütün bölümleri aynı kalem ve aynı el yazısıyla doldurulmalıdır. Farklı kalem kullanmak, sahtecilik şüphesi doğurabilir.
Kopya senetlerden kaçınılmalı: Fotokopi veya tarama üzerinden imzalanan belgeler, orijinal senet niteliği taşımaz. Mutlaka orijinal nüsha düzenlenmelidir.
Okunaklı olmalı: Özellikle isim, rakam ve tarih bilgileri açık ve net yazılmalıdır. Belirsiz ifadeler senedi geçersiz kılabilir.

Bu basit gibi görünen hususlar, senedin ileride mahkemede veya icrada kullanılabilmesi açısından hayati önem taşır. Unutulmamalıdır ki, senet düzenlerken yapılacak küçük bir hata, alacaklının yıllar sürecek bir dava ile uğraşmasına yol açabilir.

Senedin İcra ve Tahsil Süreci

Bir senedin en önemli işlevlerinden biri, alacağın hızlı tahsil edilmesine olanak tanımasıdır. Alacaklı, vadesi gelmiş ve ödenmemiş bir senedi doğrudan icra dairesine götürerek takibe koyabilir.

İcra süreci şu şekilde işler:

Alacaklının başvurusu: Alacaklı, senedi icra dairesine verir ve borçluya karşı takip talebinde bulunur.
Ödeme emri: İcra dairesi, borçluya bir ödeme emri gönderir. Bu emirle birlikte borçlunun genellikle 10 gün içinde borcu ödemesi istenir.
İtiraz hakkı: Borçlu, ödeme emrine 5 gün içinde itiraz edebilir. Ancak bu itiraz ilamsız icra takiplerindeki gibi icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılmalıdır.
İtiraz olmazsa: Borçlu ödemez veya itiraz etmezse, alacaklı haciz işlemlerine başlayabilir.
Tahsilat: Borçlunun banka hesaplarına, maaşına, taşınmazlarına veya menkul mallarına haciz konulabilir.

Burada önemli bir nokta, senedin zamanaşımı süresidir. Senet, belirli bir süre içinde icraya konulmalıdır. Kambiyo senetlerinde bu süre genellikle 3 yıl, adi senetlerde ise 10 yıldır.

İcra süreci hem alacaklı hem de borçlu açısından ağır sonuçlar doğurabilir. Borçlu, ödemezse mallarını kaybedebilir; alacaklı ise zamanaşımı süresini geçirirse alacağını tahsil etme hakkını yitirebilir.

Senetle İlgili Yargıtay Kararları

Yargıtay içtihatları, senetlerin uygulamadaki önemini ve hukuki niteliğini ortaya koyar. Örneğin, Yargıtay’ın birçok kararında şu hususlar vurgulanmıştır:

İmza inkârı: Eğer borçlu senetteki imzanın kendisine ait olmadığını iddia ederse, bilirkişi incelemesi yapılır. İmzanın borçluya ait olduğu tespit edilirse, borçlu borcu ödemek zorundadır.
Rakam ve yazı farklılığı: Eğer senette rakamla yazılan miktar ile yazıyla belirtilen miktar arasında fark varsa, yazıyla belirtilen miktar geçerli olur.
Boş senetler: Borçlu, boş bir senedi imzalayıp alacaklıya verdiyse ve alacaklı sonradan doldurduysa, senet yine de geçerlidir. Ancak alacaklı kötü niyetle fazla miktar yazarsa, borçlu bunu mahkemede ispatlayarak miktarı düşürebilir.
Noter onayının zorunlu olmaması: Yargıtay, birçok kararında noter onayının geçerlilik için zorunlu olmadığını açıkça belirtmiştir.

Bu kararlar, senet düzenlerken yapılan hataların ileride nasıl sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Senetlerde Sık Yapılan Hatalar

Senet, basit gibi görünse de birçok kişinin yanlış düzenlediği bir belgedir. En sık yapılan hatalar şunlardır:

Noter onayının zorunlu sanılması: Oysa noter onayı, senedin geçerliliği için şart değildir.
Vade tarihi koymamak: Vade tarihi olmayan senet, görüldüğünde ödenir kabul edilir ve bu durum taraflar arasında sorun yaratabilir.
Borcun sadece rakamla yazılması: Yalnızca rakamla yazmak sahtecilik riskini artırır. Yazıyla da yazılmalıdır.
Eksik imza: Borçlu imzalamazsa senet geçersizdir. Ayrıca tüzel kişilerde yetkili kişinin imzası gereklidir.
Okunaksız yazı: İsim, tarih ve miktarların okunaklı yazılmaması, senedin icrada geçersiz sayılmasına yol açabilir.

Bu hataların önüne geçmek için senedin profesyonelce ve dikkatlice hazırlanması gerekir.

Senetle Kefalet Arasındaki İlişki

Senet, tek başına bir borç ikrarı olsa da çoğu zaman alacaklıya yeterli güvence sağlamayabilir. Bu nedenle uygulamada, senetlerin üzerine kefil imzası da atılır. Kefil, borçlunun ödememesi durumunda alacaklının zararını karşılamayı taahhüt eden üçüncü kişidir.

Kefalet ile senet arasındaki ilişki oldukça sıkıdır. Çünkü senet alacaklıya hızlı bir tahsil imkânı sunarken, kefil imzası da bu tahsilatın güvence altına alınmasını sağlar. Kefil, senet üzerinde imzası bulunduğu anda borçluyla birlikte müteselsilen sorumlu olur. Yani alacaklı, doğrudan kefilden de borcun tamamını isteyebilir.

Kefaletin geçerli olabilmesi için şu şartların sağlanması gerekir:

Kefilin adı, soyadı ve imzası senet üzerinde açıkça yer almalıdır.
Kefalet şerhi yazılmalı, yani “kefilim” ibaresi mutlaka bulunmalıdır.
Eğer evli bir kişi kefil olacaksa, Türk Borçlar Kanunu gereği eşinin yazılı rızası alınmalıdır.

Yargıtay kararlarına göre, kefilin imzası sadece senet üzerinde geçerlidir; başka bir kağıtta verilen kefalet beyanı geçerli olmaz. Bu nedenle senet düzenlenirken kefalet kısmının dikkatle hazırlanması çok önemlidir.

Kefil, borcu öderse, ödediği miktar için asıl borçluya rücu hakkı kazanır. Yani kefil ödediği parayı borçludan geri isteyebilir. Ancak bu süreç çoğu zaman zor ve yıpratıcıdır. Bu nedenle senet düzenlerken hem borçlu hem de kefil açısından dikkatli olunmalıdır.

Dijital Dönemde Senet ve Elektronik İmza

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, hukuki belgelerde de dijitalleşme kaçınılmaz hale geldi. Artık birçok sözleşme elektronik ortamda yapılabiliyor. Peki, senetler de elektronik imza ile düzenlenebilir mi?

Türk hukukunda, elektronik imza (e-imza), 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu kanuna göre e-imza, ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Dolayısıyla, teknik olarak senetlerin de elektronik ortamda düzenlenmesi mümkündür.

Ancak uygulamada bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır:

Kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe) için ıslak imza zorunluluğu halen devam etmektedir. Yani e-imza ile düzenlenen bir bono veya çek, icra takibine konu edilemez.
Adi senetlerde ise e-imza kullanılabilir. Örneğin, borç-alacak ilişkisi için düzenlenen bir adi borç senedi, elektronik ortamda e-imza ile geçerli olabilir.

Dijitalleşme süreci, senetlerin gelecekte tamamen elektronik ortamda düzenlenmesini sağlayabilir. Ancak şu an için kambiyo senetlerinde ıslak imza hala yasal bir zorunluluktur.

E-imza ile düzenlenecek senetlerin güvenliği, klasik senetlerden çok daha yüksektir. Çünkü elektronik imza, kişiye özgüdür ve başkası tarafından taklit edilmesi neredeyse imkânsızdır. Bu da sahte senet riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Senedin Zamanaşımı

Her alacak gibi senet alacakları da sonsuza kadar takip edilemez. Belirli bir süre sonunda alacaklının hakkı zamanaşımına uğrar. Bu süre, senedin türüne göre değişir:

Bono, Çek ve Poliçe: 3 yıl
Adi Senet: 10 yıl

Zamanaşımı süresi, senedin vadesinin geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Örneğin, 01.01.2024 vadeli bir bono, 01.01.2027 tarihine kadar icraya konulabilir.

Zamanaşımı süresi dolduğunda, alacaklı artık kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatamaz. Ancak bu, borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez. Borç yine vardır fakat artık hukuki yoldan tahsil edilemez. Borçlu isterse kendi rızasıyla ödeme yapabilir.

Yargıtay kararlarına göre, zamanaşımı borçlu tarafından itiraz edilmezse icra takibi devam edebilir. Yani borçlu ödeme emrine itiraz ederken mutlaka zamanaşımı defi ileri sürmelidir. Aksi halde borcu ödemek zorunda kalabilir.

Bu nedenle alacaklılar, senetlerini mutlaka zamanaşımı süresi dolmadan icraya koymalıdır. Aksi halde yıllarca ellerinde tuttukları senet, bir anda değersiz hale gelebilir.

Senet Davası Avukatı Samsun

Senet, hem günlük hayatta hem de ticari ilişkilerde kullanılan en önemli hukuki belgelerdendir. Doğru düzenlenmiş bir senet, alacaklının hakkını güvence altına alırken, yanlış veya eksik düzenlenmiş bir senet büyük mağduriyetlere yol açabilir.

Bu nedenle senet hazırlanırken şu hususlara özellikle dikkat edilmelidir:

Borç miktarı hem rakam hem yazıyla yazılmalı
Vade tarihi ve ödeme yeri mutlaka belirtilmeli
Borçlu ve varsa kefilin imzası bulunmalı
Boşluk bırakılmamalı ve okunaklı yazılmalı

Ayrıca alacaklıların, senetlerini zamanında icraya koymaları çok önemlidir. Aksi halde zamanaşımı sebebiyle alacaklarını tahsil etme haklarını kaybedebilirler.

Teknolojik gelişmelerle birlikte senetlerin elektronik ortamda düzenlenmesi de gündeme gelmiştir. Ancak şu an için kambiyo senetlerinde ıslak imza şartı devam etmektedir.

Sonuç olarak, senet basit bir borç belgesi değil; hukuken ciddi sonuçlar doğuran güçlü bir araçtır. Hem borçlular hem de alacaklılar, senet düzenlerken dikkatli olmalı, mümkünse hukuki danışmanlık almalıdır.