Hizmet Sözleşmesi - Samsun Sözleşme Avukatı

Hizmet Sözleşmesi Nedir?

Hizmet sözleşmesi, çalışma hayatının en temel kavramlarından biridir. Modern toplumlarda ekonomik düzen, büyük ölçüde işçi ve işveren ilişkisine dayanır. Bu ilişkinin hukuki çerçevesi ise hizmet sözleşmesi ile belirlenir.

Bir hizmet sözleşmesi, yalnızca işçinin çalışması karşılığında ücret almasını değil; aynı zamanda işçinin korunmasını, işverenin yükümlülüklerini ve taraflar arasındaki dengeyi düzenler. Bu nedenle hizmet sözleşmesi, hem Türk Borçlar Kanunu (TBK) hem de İş Kanunu kapsamında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Hizmet Sözleşmesinin Tanımı (TBK m.393)

Türk Borçlar Kanunu m.393’te hizmet sözleşmesi şu şekilde tanımlanır:

“Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”

Bu tanımdan hareketle üç temel unsur ortaya çıkar:

İşçinin iş görmesi
İşverenin ücret ödemesi
İşin işverenin talimatları ve denetimi altında yapılması

Hizmet Sözleşmesinin Unsurları

a) İş Görme Edimi

İşçi, sözleşme ile işverene emeğini sunmayı taahhüt eder. Bu edim, bedensel veya zihinsel emek olabilir.

b) Bağımlılık İlişkisi

İşçi, işi işverenin talimat ve denetimi altında yapar. İşçi ile işveren arasındaki farkı belirleyen en önemli unsur bu bağımlılıktır.

c) Ücret Karşılığı İş Görme

İşverenin temel borcu ücrettir. İşçinin emeği karşılıksız olamaz. Ücret, tarafların serbest iradesiyle belirlenir ancak asgari ücretin altında olamaz.

Hizmet Sözleşmesi ile İş Sözleşmesi Arasındaki Fark

Hizmet sözleşmesi, iş sözleşmesinin genel çerçevesidir. İş Kanunu kapsamındaki iş sözleşmeleri de aslında bir tür hizmet sözleşmesidir. Ancak İş Kanunu yalnızca belirli işçi gruplarını kapsar. İş Kanunu kapsamına girmeyen iş ilişkilerinde ise doğrudan TBK hükümleri uygulanır.

Hizmet Sözleşmesinin Tarafları

a) İşçi

İş gücünü bir ücret karşılığında sunan kişidir. İşçi, işverenin emir ve talimatlarına bağlı olarak çalışır.

b) İşveren

İşçinin emeğini ücret karşılığında satın alan kişidir. İşveren, yalnızca ücret ödemekle değil; aynı zamanda işçiyi korumak ve iş sağlığı ile güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

Hizmet Sözleşmesinin Kurulması

a) Şekil Şartı

Hizmet sözleşmesi, kural olarak herhangi bir şekil şartına bağlı değildir. Ancak İş Kanunu, bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmelerin yazılı yapılmasını şart koşar.

b) Sözlü – Yazılı Sözleşmeler

Kısa süreli işler için sözlü sözleşme geçerlidir. Ancak ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önlemek için yazılı sözleşme yapılması tavsiye edilir.

c) Belirli ve Belirsiz Süreli Sözleşmeler

Belirli süreli sözleşme: Taraflar, işin süresini baştan belirlemişlerse sözleşme bu süre sonunda sona erer.
Belirsiz süreli sözleşme: Süre belirtilmemişse sözleşme belirsiz süreli kabul edilir.

Hizmet Sözleşmesinin Türleri

Hizmet sözleşmeleri, işin niteliğine, süresine ve tarafların ihtiyaçlarına göre farklı şekillerde düzenlenebilir. Bu çeşitlilik, işçi ve işveren arasındaki hukuki ilişkinin sınırlarını belirler.

a) Belirli Süreli Hizmet Sözleşmesi

Taraflar, iş ilişkisinin belirli bir süre devam edeceğini sözleşmede açıkça kararlaştırmışlarsa bu sözleşme belirli süreli kabul edilir.
Örneğin; bir inşaat projesinde mühendis için 12 aylık iş sözleşmesi yapılması.
Belirli süreli sözleşmeler sürenin sonunda kendiliğinden sona erer, ayrıca fesih bildirimi gerekmez.

b) Belirsiz Süreli Hizmet Sözleşmesi

Taraflar sözleşmede süre belirtmemişse, sözleşme belirsiz süreli kabul edilir.
Çalışma hayatında en yaygın kullanılan hizmet sözleşmesi türüdür.
Fesih bildirim süreleri ve kıdem tazminatı gibi haklar bu sözleşmelerde geçerlidir.

Hizmet Sözleşmesinin İşçi Açısından Önemi

Hizmet sözleşmesi, işçiye hukuki güvence sağlar. İşçi, emeğini satarken yalnızca ücret alma hakkına değil, aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği, dinlenme hakkı, yıllık izin gibi birçok sosyal hakka kavuşur.

İşçinin emeğinin karşılıksız kalmaması sağlanır.
İşçinin iş güvencesi korunur.
Kıdem ve ihbar tazminatı gibi haklar güvence altına alınır.
İşçi, eşitlik ilkesi gereği ayrımcılığa karşı korunur.

Hizmet Sözleşmesinin İşveren Açısından Önemi

İşveren açısından hizmet sözleşmesi, iş gücünün düzenlenmesi ve verimliliğin sağlanması açısından önemlidir.

İşveren, işçinin çalışma şeklini, süresini ve görevlerini belirleme yetkisine sahip olur.
Hukuki uyuşmazlık durumunda yazılı sözleşme, işverenin lehine delil teşkil eder.
İşçinin sadakat borcu sayesinde işverenin ticari sırları ve çıkarları korunur.
Düzenli iş gücü planlaması yapılabilir.

Hizmet Sözleşmesinde İşçinin Borçları

a) İş Görme Borcu

İşçi, hizmet sözleşmesinde kararlaştırılan işi yapmakla yükümlüdür.

b) Sadakat Borcu

İşçi, işverenin çıkarlarını korumakla yükümlüdür. İşverenin ticari sırlarını açıklayamaz, rakip işletmede çalışamaz.

c) İşe Özen Gösterme Borcu

İşçi, işini dikkatli ve özenli şekilde yapmak zorundadır. İşçinin kusurlu davranışı sonucu işverene zarar verilirse tazminat sorumluluğu doğar.

Hizmet Sözleşmesinde İşverenin Borçları

a) Ücret Ödeme Borcu

İşverenin en temel borcu, işçiye ücret ödemektir. Ücret en geç bir ay içinde ödenmelidir.

b) İşçiyi Koruma ve Gözetme Borcu

İşveren, işçinin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

c) Eşit Davranma Borcu

İşveren, işçiler arasında cinsiyet, din, dil, siyasi görüş gibi sebeplerle ayrımcılık yapamaz.

Hizmet Sözleşmesinde Deneme Süresi

Deneme süresi, işçi ve işverenin birbirini tanıması için önemlidir. Bu süre içinde taraflar, sözleşmeyi bildirim süresi olmadan ve tazminatsız feshedebilir.

Hizmet Sözleşmesinin Feshi

a) Süreli Fesih (İhbarlı Fesih)

Belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinde taraflar, ihbar sürelerine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.

1 yıldan az çalışan işçi için 2 hafta
1 yıl - 5 yıl arası çalışan işçi için 4 hafta
5 yıldan fazla çalışan işçi için 6 hafta ihbar süresi vardır.

b) Derhal Fesih (Haklı Nedenle Fesih)

Taraflardan biri, haklı nedenlerin varlığı halinde sözleşmeyi hemen feshedebilir.

Haklı Nedenle Fesih Hallerine Örnekler

Hizmet sözleşmesinde haklı nedenle fesih, işçi ve işveren açısından farklı nedenlere dayanabilir.

a) İşçi Açısından Haklı Nedenler

Ücretin ödenmemesi: İşveren, işçinin ücretini zamanında ödemezse işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir.
Sağlık sebepleri: İşyerinin çalışma koşulları işçinin sağlığını tehlikeye sokuyorsa.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık: İşverenin işçiye hakaret etmesi, cinsel taciz gibi durumlarda işçi haklı nedenle fesih yapabilir.

b) İşveren Açısından Haklı Nedenler

İşçinin işe devamsızlığı: İşçi mazeretsiz olarak ardı ardına 2 iş günü veya bir ay içinde toplam 3 gün işe gelmezse.
İşçinin işverene zarar vermesi: Kasıtlı olarak işverenin malına zarar vermesi.
Ahlaka aykırı davranışlar: İşçinin işverene veya diğer çalışanlara hakaret etmesi.

Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesinin Sonuçları

a) Kıdem Tazminatı

İşçinin en az 1 yıl çalışmış olması ve İş Kanunu’nda belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanır.

b) İhbar Tazminatı

İhbar sürelerine uymadan sözleşmeyi fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır.

c) İşsizlik Ödeneği

İşçinin kendi iradesi dışında işsiz kalması halinde işsizlik sigortası kapsamında işsizlik ödeneği alabilir.

Yargıtay Kararlarında Hizmet Sözleşmesi

Yargıtay, hizmet sözleşmelerine ilişkin birçok emsal karar vermiştir.

Ücretin ödenmemesi: Yargıtay, işçinin ücretinin ödenmemesini haklı fesih sebebi kabul etmiştir.
İşçi-işveren ilişkisinde bağımlılık unsuru: Yargıtay, işçi ile bağımsız çalışan arasındaki farkı belirlerken “bağımlılık” unsurunu esas almıştır.
Belirli süreli sözleşmelerin belirsiz süreliye dönüşmesi: Yargıtay, zincirleme yapılan belirli süreli sözleşmelerin, işin niteliği gerektirmedikçe belirsiz süreli sayılacağına hükmetmiştir.

Hizmet Sözleşmesi Samsun

Hizmet sözleşmesi, çalışma hayatının temel taşlarından biridir. İşçi ve işveren arasındaki ilişkiyi düzenleyen bu sözleşme, tarafların hak ve yükümlülüklerini belirler.

İşçi açısından en büyük güvence, emeğinin karşılığını alması ve sosyal haklarının korunmasıdır.
İşveren açısından ise düzenli iş gücü planlaması ve verimlilik sağlar.

Dolayısıyla hizmet sözleşmesi, yalnızca bir iş anlaşması değil; aynı zamanda toplumsal barış ve ekonomik düzenin korunmasında da büyük rol oynar.

Hizmet Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet sözleşmesi ile iş sözleşmesi aynı şey midir?

Bazı teknik farklılıklar olsa da temelde aynıdırlar. İş Kanunu kapsamındaki iş sözleşmeleri de bir tür hizmet sözleşmesidir. Ancak İş Kanunu kapsamına girmeyen durumlarda TBK hükümleri uygulanır.