Samsun Avukat
İletişim
05534084721
Görevden Uzaklaştırma Nedir? (Açığa Alınma, Görevden El Çektirme İtiraz)
Görevden uzaklaştırma, kamu kurumlarında görev yapan memurların ve diğer kamu görevlilerinin karşılaşabileceği önemli idari işlemlerden biridir. Özellikle disiplin veya ceza soruşturmaları sırasında uygulanan bu işlem, hem kamu hizmetinin devamlılığı hem de memurun kişisel hakları açısından büyük önem taşır.
Çoğu zaman kamuoyunda “açığa alınma” ya da “görevden el çektirme” şeklinde ifade edilen görevden uzaklaştırma, aslında önleyici ve geçici bir tedbirdir, yani cezalandırma amacı taşımaz. Ancak uygulamada, memurlar üzerinde ciddi etkiler yaratır. Bir kamu görevlisi için görevden uzaklaştırılmak, hem mesleki itibarını hem de çalışma hayatını derinden etkileyebilir.
Bu nedenle görevden uzaklaştırma kararlarının hukuka uygun olup olmadığı, hangi şartlarda alınabileceği, kimlerin bu kararı verebileceği ve itiraz yolları büyük önem taşır. Bu makalede, görevden uzaklaştırma sürecinin tüm yönlerini ele alacağız.
Görevden Uzaklaştırmanın Hukuki Dayanağı
Görevden uzaklaştırma işleminin en temel hukuki kaynağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137-145. maddeleridir. Bu kanuna göre görevden uzaklaştırma:
Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak,
Soruşturmanın selametle yürütülmesine engel olunmasını önlemek,
Kamu görevlisinin görevini kötüye kullanmasının önüne geçmek,
amacıyla alınan ihtiyati bir tedbirdir.
Bunun dışında bazı özel kanunlarda da görevden uzaklaştırmaya ilişkin hükümler yer alır. Örneğin:
Milli Eğitim Bakanlığı Personel Kanunu,
Hakimler ve Savcılar Kanunu,
Belediye Kanunu gibi düzenlemelerde, kendi personeline özgü hükümler bulunur.
Ayrıca, görevden uzaklaştırma işlemleri Anayasa’nın idarenin işlem ve eylemlerinin yargı denetimine açık olması ilkesine tabidir. Yani hukuka aykırı görülen her görevden uzaklaştırma işlemi, idari yargı mercilerinde iptal davasına konu edilebilir.
Görevden Uzaklaştırma – Açığa Alınma – El Çektirme Kavramları Arasındaki Farklar
Hukuki metinlerde bazen “görevden uzaklaştırma”, bazen “açığa alınma”, bazen de “görevden el çektirme” terimleri kullanılır. Her ne kadar bu kavramlar benzer görünse de aralarında bazı nüanslar vardır:
Görevden uzaklaştırma: En geniş kavramdır. Kamu görevlisinin geçici süreyle görevinden ayrılması anlamına gelir. 657 sayılı Kanunda geçen resmi terimdir.
Açığa alınma: Daha çok günlük kullanımda tercih edilir. Hukuki karşılığı görevden uzaklaştırmadır.
Görevden el çektirme: Özellikle yönetici pozisyonundaki kişiler için kullanılan bir terimdir. Görevi kötüye kullanma şüphesi olduğunda uygulanan geçici tedbir anlamına gelir.
Sonuç olarak, bu üç kavram özünde aynı işlemi ifade eder: Kamu görevlisinin, yürütülen soruşturmanın selameti için görevinden geçici süreyle ayrılması.
Görevden Uzaklaştırmanın Şartları
Her kamu görevlisi hakkında keyfi olarak görevden uzaklaştırma kararı verilemez. Bunun için bazı şartların oluşması gerekir:
Görevde kalması sakıncalı olmalı: Eğer memurun görevde kalması soruşturmayı olumsuz etkileyecekse veya kamu düzeni açısından risk teşkil ediyorsa, görevden uzaklaştırma gündeme gelir.
Soruşturma başlatılmış olmalı: Görevden uzaklaştırma genellikle disiplin soruşturması veya ceza soruşturmasıyla bağlantılıdır. Ancak soruşturma başlamadan da “ivedi hallerde” bu tedbir alınabilir.
Geçici ve önleyici nitelik taşımalı: Bu işlem bir ceza değildir. Soruşturmanın sonucuna göre memur görevine iade edilebilir.
Örneğin; zimmet iddiasıyla hakkında soruşturma başlatılan bir sayman ya da usulsüz işlem yaptığı ileri sürülen bir müdür görevden uzaklaştırılabilir. Burada amaç, kişinin görevde kalarak delilleri karartmasını veya soruşturmayı etkilemesini önlemektir.
Görevden Uzaklaştırmaya Yetkili Makamlar
Görevden uzaklaştırma kararını her amir veremez. Yetkili makamlar kanunda açıkça belirtilmiştir.
Bakan ve yetkilendirdiği üst düzey yöneticiler.
Vali, kaymakam gibi yetkililer.
Atamaya yetkili amirler.
Burada önemli nokta, görevden uzaklaştırma yetkisinin keyfi kullanılmaması ve her durumda gerekçeli bir karar verilmesidir.
Görevden Uzaklaştırma Kararının Şekli ve Usulü
Görevden uzaklaştırma işlemi, ciddi sonuçlar doğurduğu için belirli bir usule uygun olarak yapılmalıdır. Öncelikle bu işlemin yazılı olması zorunludur. Yani memura sözlü olarak “görevden uzaklaştırıldın” denilemez; mutlaka yazılı ve gerekçeli bir karar tebliğ edilmelidir.
Bu yazılı kararda şu hususların yer alması gerekir:
Görevden uzaklaştırma kararının dayanağı olan kanun maddesi,
Görevden uzaklaştırmaya neden olan olay veya iddia,
Kararı veren yetkili makamın adı ve unvanı,
Kararın geçici nitelikte olduğu,
Kararın itiraza tabi olup olmadığı.
Ayrıca görevden uzaklaştırma kararı derhal uygulanır. Kararın geciktirilmesi, soruşturmanın selametini olumsuz etkileyebilir. Ancak bu, idarenin keyfi davranabileceği anlamına gelmez. Gerekçe açık, somut ve hukuka uygun olmalıdır.
Danıştay kararlarında sıkça vurgulandığı gibi, görevden uzaklaştırma bir ceza değildir, yalnızca tedbir niteliği taşır. Bu nedenle kararın gerekçesiz veya soyut ifadelerle verilmesi, iptal sebebidir.
Görevden Uzaklaştırmanın Süresi
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre görevden uzaklaştırma süresi en fazla 3 aydır. Ancak bu süre, yürütülen soruşturmanın niteliğine göre uzatılabilir.
Disiplin soruşturmalarında: Görevden uzaklaştırma en çok 3 ay sürebilir. Soruşturma tamamlanmamışsa, süre uzatılabilir.
Ceza soruşturmalarında: Yargı süreci uzun sürebilir. Bu durumda görevden uzaklaştırma, davanın bitimine kadar devam edebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, idarenin keyfi şekilde süresiz uzaklaştırma kararı verememesidir. Her uzaklaştırma kararı, düzenli olarak gözden geçirilmeli ve gerekçesi devam etmiyorsa kaldırılmalıdır.
Örneğin; zimmet iddiasıyla açığa alınan bir memur hakkında yeterli delil bulunmazsa, soruşturma sonuçlanmadan da göreve iadesi gerekir.
Görevden Uzaklaştırılan Memurun Hakları
Görevden uzaklaştırılan bir memur, görevine devam edemese de temel bazı haklarını korumaya devam eder. Bunlar arasında en önemlisi maaştır.
Maaş: Görevden uzaklaştırılan memura, aylığının üçte ikisi ödenmeye devam edilir. Eğer soruşturma sonucunda ceza verilmezse, kesilen kısım da geriye dönük olarak ödenir.
Sosyal Haklar: Sağlık hizmetleri, aile yardımı ve benzeri sosyal haklar görevden uzaklaştırılan memur için devam eder.
Emeklilik Hakları: Görevden uzaklaştırma, memurun kıdem ve emeklilik haklarını kesintiye uğratmaz.
İzin Hakları: Bu dönemde fiilen görev yapılmadığı için yıllık izin kullanılmaz. Ancak görev başına dönüldüğünde izin hakkı korunur.
Burada en kritik nokta şudur: Görevden uzaklaştırılan memurun masumiyet karinesi devam eder. Yani hakkında kesinleşmiş bir disiplin cezası veya mahkeme kararı bulunmadan, yalnızca idari tedbir nedeniyle hak kaybına uğratılması hukuka aykırıdır.
Görevden Uzaklaştırmanın Sonuçları
Görevden uzaklaştırma, hem hukuki hem de sosyal sonuçlar doğurur.
Görevden Uzaklaştırmanın Hukuki Sonuçlar:
Memur görevine devam edemez.
Kurumsal yazışmalara ve resmi işlere katılamaz.
Maaşında kesinti yapılır (3’te 2 ödeme).
Görevden Uzaklaştırmanın Psikolojik ve Sosyal Sonuçlar:
Görevden uzaklaştırılan memur, çalışma arkadaşları ve toplum nezdinde “suçlu” gibi algılanabilir.
Bu durum, kişinin kariyerine ve gelecekteki terfilerine zarar verebilir.
Ailesi üzerinde ekonomik ve psikolojik baskı oluşturabilir.
Görevden Uzaklaştırmanın Kurumsal Sonuçlar:
Memurun görevinden uzaklaştırılması, kurumun işleyişinde aksamalara yol açabilir.
Özellikle uzman personelin açığa alınması, hizmetin kalitesini düşürebilir.
Bu nedenle görevden uzaklaştırma kararı alınırken ölçülülük ilkesi dikkate alınmalıdır. Yani karar, kamu yararı ile memurun hakları arasında adil bir denge kurmalıdır.
Görevden Uzaklaştırmaya Karşı İtiraz Yolları
Görevden uzaklaştırma kararına karşı memurun başvurabileceği çeşitli yollar vardır:
Görevden Uzaklaştırma İdareye Başvuru:
Öncelikle kararın kaldırılması için idareye başvuru yapılabilir. İdare, başvuruyu yeniden değerlendirip göreve iade kararı verebilir.
Görevden Uzaklaştırmada İdari Yargıya Başvuru (İptal Davası):
Görevden uzaklaştırma kararına karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Böylece dava sonuçlanana kadar memur görevine dönebilir.
Görevden Uzaklaştırmanın Yargısal Denetimi:
Mahkeme, kararın gerekçesiz olduğunu veya ölçüsüz şekilde uygulandığını tespit ederse, işlemi iptal eder.
Örneğin; “disiplin soruşturması açılmadığı halde görevden uzaklaştırma devam ettirilirse” bu durum dava yoluyla iptal edilmektedir.
Görevden Uzaklaştırmada Yargı Kararları
Görevden uzaklaştırma kararlarının hukuka uygunluğunu denetleyen en önemli mekanizma idari yargıdır. Özellikle Danıştay bu konuda birçok emsal karar vermiştir.
Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına göre:
Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değildir. Bu nedenle cezalandırma amacıyla kullanılamaz.
Gerekçesiz kararlar hukuka aykırıdır. Memurun görevine devam etmesinin neden sakıncalı olduğunun açıkça belirtilmesi gerekir.
Soruşturma açılmadan görevden uzaklaştırma kararı verilmesi ölçüsüzdür.
Süresiz görevden uzaklaştırma olamaz. Her uzaklaştırma kararı belirli aralıklarla gözden geçirilmelidir.
Bu kararlar, görevden uzaklaştırma işlemlerinde idarelerin keyfi hareket etmesini engelleyen önemli bir güvence niteliğindedir.
Görevden Uzaklaştırmanın Disiplin Soruşturması ile İlişkisi
Görevden uzaklaştırma, çoğu zaman disiplin soruşturmalarıyla birlikte gündeme gelir. Ancak görevden uzaklaştırmanın bir disiplin cezası olmadığı unutulmamalıdır.
Önleyici Tedbirdir: Amaç, memurun görevde kalmasının soruşturmayı olumsuz etkilemesini önlemektir.
Ceza Değildir: Görevden uzaklaştırma, “ceza verilmeden önce alınan geçici bir tedbir”dir.
Soruşturma Sonucuna Göre Durum Değişir: Eğer memur hakkında herhangi bir ceza verilmezse, görevden uzaklaştırma kaldırılır ve tüm özlük hakları iade edilir.
Disiplin soruşturması tamamlandığında:
Ceza verilmezse → Memur göreve iade edilir ve kesilen maaşlar ödenir.
Ceza verilirse → Ceza türüne göre memur ya görevine devam eder ya da kamu görevinden çıkarılır.
Yani görevden uzaklaştırma tek başına kesin sonuç doğurmaz, yalnızca soruşturma süresince uygulanan geçici bir tedbirdir.
Görevden Uzaklaştırılan Memurun Göreve İadesi
Görevden uzaklaştırma kararının kaldırılması iki şekilde olur:
İdarenin Kararıyla Göreve İadesi:
Eğer soruşturma sonucunda suç unsuru bulunmazsa, idare resen memuru görevine iade eder.
İdare, soruşturma tamamlanmadan da “gerek kalmadığını” düşünürse memuru göreve döndürebilir.
Yargı Kararıyla Göreve İadesi:
Memur, idare mahkemesinde dava açarak göreve dönmeyi talep edebilir.
Mahkeme, görevden uzaklaştırmayı hukuka aykırı bulursa, yürütmeyi durdurma kararı vererek memuru görevine iade eder.
Göreve iade edilen memura:
Uzaklaştırma süresince ödenmeyen maaş ve ek ödemeler topluca ödenir.
Özlük hakları korunur.
Terfi ve kıdem haklarında kayıp yaşanmaz.
Bu noktada memurun mağduriyet yaşamaması için idarenin görevine iade kararını ivedilikle uygulaması gerekir.
Görevden Uzaklaştırma ve Tazminat Talepleri
Eğer görevden uzaklaştırma kararı hukuka aykırı çıkarsa, memurun tazminat hakkı doğabilir.
Maddi Tazminat: Uzaklaştırma süresince maaş ve ek ödemelerde kayıp yaşanmışsa, bunlar faiziyle birlikte geri ödenir.
Manevi Tazminat: Görevden uzaklaştırma işlemi kişinin toplum nezdinde itibar kaybına yol açabilir. Bu durumda memur, yaşadığı üzüntü ve manevi zararlardan dolayı da tazminat talep edebilir.
Özellikle uzun süre devam eden ve gerekçesiz görevden uzaklaştırmalar, memurun kişilik haklarını ihlal ettiği için tazminat sebebi sayılmaktadır.
Bu nedenle görevden uzaklaştırma işlemi uygulayan idarelerin, karar verirken hukuka uygunluk, ölçülülük ve gerekçelilik ilkelerine titizlikle uyması gerekir.
Görevden Uzaklaştırma Davası Avukatı Samsun
Görevden uzaklaştırma, kamu kurumlarında sıkça uygulanan ama aynı zamanda en tartışmalı idari tedbirlerden biridir. Bu işlem, memurun haklarını ciddi şekilde etkileyebilir; ancak unutulmaması gereken nokta, görevden uzaklaştırmanın bir ceza değil, geçici bir tedbir olduğudur.
Hukuka aykırı ve gerekçesiz görevden uzaklaştırma kararları, hem memurun kariyerine hem de kurumun işleyişine zarar verir. Bu nedenle görevden uzaklaştırma kararları verilirken:
Kamu yararı ve hizmet gerekleri,
Memurun hakları ve masumiyet karinesi,
Ölçülülük ve hukuka uygunluk,
ilkeleri gözetilmelidir.
Sonuç olarak, görevden uzaklaştırılan memurların haklarını bilmeleri ve gerektiğinde idare veya yargı yoluyla itiraz etmeleri büyük önem taşır.
Görevden Uzaklaştırma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Görevden uzaklaştırılan memur maaş alır mı?
Evet. Görevden uzaklaştırılan memura maaşının üçte ikisi ödenmeye devam eder. Eğer soruşturma sonunda ceza verilmezse, kalan kısım da topluca ödenir.
Açığa alınan memur ne kadar süre görevden uzak kalır?
Disiplin soruşturmalarında en fazla 3 ay görevden uzaklaştırma uygulanabilir. Ceza soruşturmalarında ise dava bitene kadar sürebilir.
Görevden uzaklaştırma ceza mıdır?
Hayır. Görevden uzaklaştırma ceza değil, önleyici tedbirdir. Yani kesin hüküm doğurmaz, yalnızca geçici bir işlem niteliğindedir.
Görevden uzaklaştırma kaldırıldığında haklar geri gelir mi?
Evet. Görevden iade edilen memura tüm maaş ve ek ödemeler topluca ödenir, kıdem ve terfi hakları korunur.
samsun avukat, samsun hukuk bürosu, samsun iş avukatı, samsun iş davası avukatı, samsun idare avukatı, görevden uzaklaştırma itiraz samsun avukat, açığa alınma itiraz samsun avukat, görevden el çektirme itiraz samsu avukat
samsun avukat, samsun hukuk bürosu, samsun iş avukatı, samsun iş davası avukatı, samsun idare avukatı, görevden uzaklaştırma itiraz samsun avukat, açığa alınma itiraz samsun avukat, görevden el çektirme itiraz samsu avukat
