Çek Nedir? Tahsilat, İcra, Haciz - Samsun Avukat

Çek Nedir? Tahsilat, İcra, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz

Çekin Hukuktaki Önemi

Ticari hayatın en temel dinamiklerinden biri “güven”dir. Bir mal veya hizmet satıldığında, çoğu zaman ödeme peşin yapılmaz. Taraflar birbirine güvenerek vadeli ödeme anlaşmaları yapar. İşte bu noktada devreye çek girer. Çek, nakit yerine kullanılan, bankalar aracılığıyla işleyen, son derece önemli bir ödeme aracıdır.

Çek, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiş olup hem borçlunun hem de alacaklının haklarını koruyan bir yapıya sahiptir. Türkiye’de özellikle ticari ilişkilerde uzun yıllardır kullanılan çek, “kıymetli evrak” niteliği taşır. Yani üzerinde yazılı olan hakkı temsil eder ve devredilebilir.

Günümüzde çek, hem büyük ticari işletmeler hem de küçük esnaflar için vazgeçilmez bir ödeme yöntemidir. Ancak, çekin karşılıksız çıkması veya zamanında tahsil edilmemesi halinde ciddi hukuki sorunlar doğar. Bu nedenle çekin ne olduğu, nasıl düzenleneceği, tahsil edileceği ve icra yoluyla nasıl takip edileceği konuları herkesin bilmesi gereken hususlardır.

Çek Nedir? (Türk Ticaret Kanunu Açısından)

Çek, “Belirli şartları taşıyan, yazılı bir ödeme emri”dir. Çek, kıymetli evrak niteliği taşıdığı için üzerinde yazılı olan hak (para alacağı) senetten ayrı olarak ileri sürülemez.

Çekin üç temel tarafı vardır:

Keşideci: Çeki düzenleyen kişi. Borcu ödemeyi taahhüt eder.
Muhatap: Çekin üzerinde yazılı olan ve ödemeyi yapacak olan banka.
Lehtar: Çek bedelini tahsil edecek olan kişi veya kurum.

Örneğin, bir satıcıya mal aldığınızda ödeme için çek düzenlediyseniz siz keşideci, satıcı lehtar, çekin üzerinde yazılı banka ise muhatap konumundadır.

Çek, emre yazılı bir senettir. Yani devredilebilir, ciro edilebilir. Bu özelliğiyle ticaretin can damarıdır.

Çekin Unsurları

Çek geçerli olabilmesi için kanunda öngörülen bazı unsurları taşımak zorundadır. Bu unsurlar ikiye ayrılır:

Zorunlu Unsurlar

“Çek” kelimesi
Kayıtsız şartsız ödeme emri
Muhatabın (banka) adı
Düzenlenme tarihi ve yeri
Keşidecinin imzası
Karekod
Seri numarası

Eğer bu unsurlardan biri eksikse çek geçersiz olur.

Alternatif Unsurlar

Keşide yeri
Ödeme yeri

Bu unsurlar bulunmazsa çek yine geçerli olabilir ama ihtilaflarda sorun çıkabilir.

Çeşitleriyle Çek Türleri

Çekler farklı şekillerde düzenlenebilir. Her türün kendine özgü hukuki sonuçları vardır.

Nama yazılı çek: Belirli bir kişi adına düzenlenir. Ciro edilemez, sadece o kişi tahsil edebilir.
Hamiline yazılı çek: Çeki elinde bulunduran (hamil) kimse tahsil edebilir. Ticarette en yaygın kullanılan türdür.
Çizgili çek: Çekin üzerine iki paralel çizgi konulursa, sadece banka aracılığıyla tahsil edilebilir. Bu, güvenlik amacıyla kullanılır.
İleri tarihli çek: Uygulamada sıkça kullanılır. Ancak hukuken çek, görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme aracıdır. Yani ileri tarihli çek aslında kanuna aykırıdır fakat ticari teamüllerde kabul görmektedir.

Çekin Düzenlenmesi ve Hukuki Sonuçları

Çek yalnızca bankalar tarafından bastırılan çek defterleri ile düzenlenebilir. Herkes kafasına göre bir kağıda çek yazamaz. Bankaların çek defteri verme yetkisi vardır ve çek düzenleme yasağı bulunan kişilere çek defteri verilmez.

Çek Düzenleme Yasağı

Eğer bir kişi karşılıksız çek keşide ederse, hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verilebilir. Bu yasak süresi dolmadan çek düzenleyen kişiler hakkında cezai yaptırım uygulanır.

Karşılıksız Çek Suçu

Türk Ceza Kanunu’na göre karşılıksız çek keşide etmek adli para cezası yaptırımına bağlanmıştır. Ayrıca, çek bedeli ödenmediği sürece borçluya icra yoluyla başvurulabilir.

Çek düzenleyen kişi, çekin arkasında “kefil” yazıyorsa, kefil de borçtan sorumlu olur.

Çekin Tahsili Süreci

Çek, düzenlenip alacaklıya verildikten sonra tahsil edilmesi gerekir. Tahsilat süreci, alacaklının çeki bankaya ibraz etmesiyle başlar. Burada önemli olan, çekin ibraz süresi içinde bankaya sunulmasıdır.

Çekin Bankaya İbrazı

Çek, düzenlendiği şehirde ödenecekse 10 gün içinde bankaya ibraz edilmelidir.
Başka bir şehirde ödenecekse bu süre 1 aydır.
Çekin keşide yeri ile ödeme yeri ülkeleri farklı kıtalardaysa süre 3 aydır.

Eğer bu süre içinde ibraz edilmezse, alacaklı bazı haklarını kaybeder. Özellikle, çekten dolayı muhatap bankaya veya kefillere karşı doğrudan başvuru hakkı ortadan kalkar.

Tahsilat İşlemleri

Çek bankaya ibraz edilir.
Banka, hesapta yeterli bakiye varsa ödemeyi yapar.
Eğer bakiye yetersizse, kısmi ödeme yapılır.
Kalan tutar için alacaklıya “karşılıksızdır” kaşeli çek iade edilir.

Bu kaşe, ileride icra takibinde delil olarak kullanılır.

Tahsil Edilemeyen Çeklerde

Eğer çek tahsil edilemezse, alacaklının başvurabileceği yollar şunlardır:

Karşılıksız çek şikayeti (cezai süreç)
İcra takibi (hukuki süreç)
Tazminat talepleri (hukuki süreç)

Çekin Ödenmemesi Hali: Karşılıksız Çek

Karşılıksız çek, ticaret hayatında en çok rastlanan problemlerden biridir. Bir kişi çeki bankaya ibraz ettiğinde, hesapta yeterli para yoksa bu çek “karşılıksız” kabul edilir.

Karşılıksız Çekin Hukuki Tanımı

Türk Ticaret Kanunu’na göre çek, görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme aracıdır. Dolayısıyla ileri tarihli çeklerde dahi, ibraz edildiği anda hesapta para yoksa bu çek karşılıksızdır.

Bankanın Sorumluluğu

Bankalar, karşılıksız çeklerde zorunlu ödeme yükümlülüğü altındadır. Yasa gereği, çekin karşılıksız çıkması halinde banka belirli bir miktarı ödemek zorundadır.

Hukuki Sonuçlar

Alacaklı, icra yoluna başvurabilir.
Keşideci hakkında çek düzenleme yasağı konabilir.
Karşılıksız çek keşide eden hakkında cezai yaptırım uygulanabilir.

Cezai Sonuçlar

Karşılıksız çek suçu için hapis cezası öngörülmemektedir. Bunun yerine adli para cezası söz konusudur. Ancak ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilebilir. Bu nedenle, karşılıksız çek ciddi hukuki ve cezai riskler taşır.

Çek Alacaklarının Takibi Yöntemleri

Çek alacaklısı, alacağını tahsil edebilmek için icra yoluna başvurabilir. Burada iki yol söz konusudur:

Genel Haciz Yoluyla Takip

Alacaklı, elindeki çekle birlikte icra dairesine başvurur.
İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir.
Borçlu itiraz ederse takip durur, alacaklı ayrıca dava açmak zorunda kalır.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip

Çek, bir kambiyo senedi olduğu için özel bir takip yoluna tabidir.
Bu yol, genel haciz yolundan daha hızlı ve etkilidir.
Borçlu, sınırlı sebepler dışında itiraz edemez.
Borçlunun malvarlığına kısa sürede haciz konulabilir.

Hangisi Daha Avantajlıdır?

Alacaklı için en hızlı ve güçlü yol kambiyo senetlerine özgü haciz yoludur. Çünkü borçlunun keyfi itirazları ile süreç uzatılamaz.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluna Başvuru

Çek, poliçe ve bono gibi kambiyo senetleri, İcra ve İflas Kanunu’nun 167 ve devamı maddeleri uyarınca özel bir takip yoluna tabidir.

Başvuru Süreci

Alacaklı icra dairesine başvurur.
Çeki ibraz eder ve kambiyo senetlerine özgü haciz yolunu seçtiğini belirtir.
İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir.
Borçluya genellikle 10 gün içinde ödeme yapması için süre verilir.

Borçlunun İtiraz Hakkı

Borçlu, ancak şu sınırlı sebeplerle itiraz edebilir:

İmzanın kendisine ait olmadığı
Borcun ödendiği
Zamanaşımı gerçekleştiği

Bu sınırlı itiraz halleri dışındaki sebepler, mahkeme tarafından dikkate alınmaz.

Eğer borçlu süresinde ödeme yapmazsa, alacaklı haciz talep edebilir. Bu sayede borçlunun taşınır, taşınmaz veya banka hesaplarına haciz konulur.

Çek İcrasında Süreler

Çek tahsili için başvurulacak icra takibinde süreler son derece önemlidir. Çünkü bu süreler hak düşürücü niteliktedir.

Zamanaşımı Süresi

Çekte zamanaşımı süresi 3 yıldır. Bu süre içinde icra takibi başlatılmazsa alacak hakkı ortadan kalkar.

İtiraz Süresi

Borçlunun ödeme emrine itiraz süresi 5 gündür. Bu süre içinde borçlu, imzaya veya borca itiraz etmezse takip kesinleşir.

Şikayet Süresi

İcra müdürlüğünün işlemlerine karşı şikayet süresi, şikayet nedenine göre 5 ve 7 gündür.

İbraz Süresi

Aynı şehirde düzenlenen çeklerde 10 gün
Farklı şehirde düzenlenen çeklerde 1 ay
Keşide yeri ile ödeme yeri ülkeleri farklı olan çeklerde 3 aydır

Bu sürelerin dikkatle takip edilmemesi, alacaklının hak kaybına yol açabilir.

Çeklerde İcra Takibinin Haciz Aşaması

Çek alacağı için icra takibine başvurulduğunda, borçlu ödeme yapmaz veya süresinde itiraz etmezse takip kesinleşir. Bu aşamadan sonra alacaklı, haciz talebinde bulunabilir.

Haciz İşlemleri

Borçlunun Taşınmaz Malları: Tapu kayıtları araştırılarak ev, arsa, işyeri gibi taşınmazlara haciz konulur.
Taşınır Mallar: Araçlar, makineler, stok ürünler gibi taşınır mallar haczedilebilir.
Banka Hesapları: Borçlunun banka hesapları elektronik sistem üzerinden bloke edilir.
Ücret Haczi: Borçlunun maaşına haciz konularak belli bir kısmı alacaklıya ödenir.

Satış Süreci

Haczedilen mallar, icra dairesi tarafından satışa çıkarılır. Satıştan elde edilen gelir, öncelikli alacaklar ödendikten sonra alacaklıya ödenir.

Haciz aşaması, çek alacağının fiilen tahsil edilmesi için en kritik noktadır.

Çeklerde İtiraz ve Şikayet Yolları

Borçlunun, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte sınırlı itiraz hakları vardır. Ancak yine de bazı hukuki yollarla takibi durdurmaya çalışabilir.

Borçlunun İtiraz Sebepleri

Çekteki imzanın kendisine ait olmadığı
Borcun ödendiği veya ibra edildiği
Çekin zamanaşımına uğradığı

Şikayet Yolu

Borçlu, icra müdürlüğünün yaptığı usulsüz işlemleri 5 ve 7 gün içinde icra mahkemesine şikayet edebilir. Örneğin, yetkisiz icra dairesinde takip başlatılmışsa bu durum şikayet edilebilir.

Çek alacaklısı için bu aşamada dikkat edilmesi gereken nokta, borçlunun keyfi itirazlarla süreci uzatamayacağıdır. Çünkü kambiyo takibi, alacaklının hızlı tahsilat yapabilmesi için özel olarak düzenlenmiştir.

Çeklerde Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Çek alacaklarının takibinde süreler çok önemlidir. Çünkü süresi içinde kullanılmayan haklar sona erer.

İbraz Süresi

Aynı şehirde düzenlenen çek: 10 gün
Farklı şehirde düzenlenen çek: 1 ay
Yurt dışında düzenlenen çek: 3 ay

Zamanaşımı Süresi

Çekten doğan alacaklar için zamanaşımı süresi 3 yıldır. Bu süre, ibraz tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Hak Düşürücü Nitelik

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Yani süre kaçırıldığında alacaklı çekten doğan haklarını kaybeder.

Alacaklıların hak kaybı yaşamaması için çekle ilgili tüm işlemleri zamanında yapması gerekir.

Çeklerde Sorumluluk ve Müteselsil Borçluluk

Çekte birden fazla kişi sorumlu olabilir. Bu da alacaklı için önemli bir avantajdır.

Keşidecinin Sorumluluğu

Çeki düzenleyen kişi (keşideci) çekten birinci derecede sorumludur.

Ciro Edenlerin Sorumluluğu

Çeki elden ele devreden her ciranta, alacaklıya karşı sorumludur. Yani alacaklı, borcunu sadece keşideciden değil, çeki ciro eden herkesten talep edebilir.

Müteselsil Sorumluluk

Çekte sorumluluk müteselsildir. Yani alacaklı, borcun tamamını istediği kişiden talep edebilir. Bu da alacaklının tahsilat şansını artırır.

Karşılıksız Çek Suçları ve Cezai Sorumluluk

Çek sadece hukuki değil, aynı zamanda cezai sorumluluk da doğurur. Karşılıksız çek düzenleyen kişi, adli para cezası ile karşı karşıya kalır.

Karşılıksız Çek Suçu

5941 sayılı Çek Kanunu’na göre karşılıksız çek keşide etmek suçtur.

Banka tarafından “karşılıksızdır” kaşesi basılan çek için şikayet yoluna gidilebilir.
Şikayet üzerine savcılık soruşturma başlatır.
Mahkeme, çek bedeli kadar adli para cezasına hükmeder.

Çek Düzenleme Yasağı

Karşılıksız çek keşide eden kişiye ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı getirilir.

Hapis Cezası İhtimali

Doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak verilen adli para cezası ödenmezse hapis cezasına çevrilebilir.

Çek İcrasında Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Çek alacaklarının icra yoluyla tahsilinde bazı pratik sorunlarla karşılaşılır:

Borçlunun mal kaçırması: Borçlu, malvarlığını başkalarına devrederek hacizden kaçabilir.
İtirazların kötüye kullanılması: Borçlu, sadece süre kazanmak için asılsız itirazlarda bulunabilir.
Bankaların sorumluluktan kaçması: Zorunlu ödeme yükümlülüklerinde bankalar bazen direnç gösterebilir.
Zamanaşımı riskleri: Alacaklılar süreleri kaçırarak hak kaybına uğrayabilir.

Bu sorunların önlenmesi için alacaklıların uzman bir icra avukatıyla çalışmaları büyük önem taşır.

Çek İcrasında Avukatın Önemi

Çek alacaklarının tahsilinde süreler, itirazlar ve prosedürler oldukça karmaşıktır. Bu nedenle avukat desteği alınması çoğu zaman zorunlu hale gelir.

Avukatın Sağladığı Avantajlar

Sürelerin kaçırılmasını önler.
En hızlı takip yolunu seçer.
Borçlunun malvarlığını araştırır.
İtirazlara karşı etkili şekilde mücadele eder.

Avukat desteği sayesinde çek alacaklarının tahsil edilme ihtimali önemli ölçüde artar.

Çek ve İcra Hakkında En Çok Sorulan Sorular

Çek karşılıksız çıkarsa ne olur?

Alacaklı icra takibine başvurabilir, ayrıca karşılıksız çek suçundan şikayet edebilir.

Çekte zamanaşımı ne kadardır?

3 yıldır. Bu süre içinde icra takibi yapılmazsa hak düşer.

Kambiyo senetlerine özgü haciz mi, genel haciz mi daha avantajlıdır?

Kambiyo senetlerine özgü haciz daha hızlı ve etkilidir.

Borçlu imzayı inkar ederse ne olur?

İmza incelemesi yapılır. Eğer imzanın borçluya ait olmadığı anlaşılırsa borçtan kurtulur.

Bankanın ödeme sorumluluğu var mı?

Evet. Karşılıksız çeklerde banka belirli bir miktarı ödemek zorundadır.

Karşılıksız çekte hapis cezası var mı?

Doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak adli para cezası ödenmezse hapis cezasına çevrilebilir.

Çek Davası Avukatı Samsun

Çek, ticaret hayatında güveni sağlayan en önemli ödeme araçlarından biridir. Ancak karşılıksız çıktığında hem alacaklı hem de sistem için büyük sorun yaratır.

Alacaklıların en önemli güvencesi, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takiptir. Bu yol sayesinde borçlu kısa sürede haciz tehdidiyle karşılaşır ve alacaklının tahsilat şansı artar.

Zamanaşımı ve ibraz süreleri çok kritik olduğu için çek alacaklılarının işlemleri dikkatle yürütmesi gerekir. Aksi halde hak kaybı kaçınılmaz olur.

Sonuç olarak, çek alacaklarının tahsili için en hızlı, en güvenli ve en etkili yol icra takibidir. Bu süreçte avukat desteği almak, hem hak kayıplarını önler hem de tahsilat sürecini hızlandırır.