Bağışlama Sözleşmesi (Hibe) - Samsun Avukat

Bağışlama Sözleşmesi (Hibe) Nedir?

Bağışlama Kavramının Hukuktaki Önemi

Bağışlama, yani hibe, insan ilişkilerinde sıkça karşımıza çıkan bir hukuki işlemdir. Gündelik yaşamda aile bireylerinin birbirine ev, araba veya para bağışlaması, ticari hayatta şirket ortaklarının hisselerini karşılıksız devretmesi, hatta manevi değer taşıyan eşyaların verilmesi hep bağışlama kavramına girer.

Hukuken bağışlama sözleşmesi, tarafların serbest iradeleriyle kurulur ve çoğunlukla bağışlayanın karşılık beklemeden malvarlığından bir eksilme yapması söz konusudur. Ancak her bağışlama, sıradan bir “hediye verme” değildir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) bağışlamayı ayrıntılı şekilde düzenlemiş, tarafların hak ve borçlarını açıkça belirlemiştir.

Bu makalede bağışlama sözleşmesinin tanımı, unsurları, türleri, iptali ve hukuki sonuçları tüm yönleriyle ele alınacaktır.

Bağışlama (Hibe) Sözleşmesinin Tanımı (TBK m.285)

Türk Borçlar Kanunu’nun 285. maddesi bağışlamayı şöyle tanımlar:

“Bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın, malvarlığından karşılıksız olarak bir kazandırmayı bağışlanana devretmeyi üstlendiği sözleşmedir.”

Tanımdan çıkan başlıca unsurlar:

• Bağışlama karşılıksız bir kazandırmadır.

• Bağışlayan, kendi malvarlığından bir eksiltme yapar.

• Bağışlanan ise karşılıksız olarak bir kazanç elde eder.

Dolayısıyla bağışlama, ivazsız (bedelsiz) işlemler grubuna girer ve en çok uygulama alanı olan sözleşmelerden biridir.

Bağışlama Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Bağışlamanın hukuki niteliği, onu diğer borç doğuran sözleşmelerden ayırır:

a) Karşılıksız İşlem Olması

Bağışlamada bağışlayan, herhangi bir bedel almaksızın malvarlığından bir değer devreder.

b) Tek Taraflı Borç Doğurması

Bağışlamada borç yalnızca bağışlayan üzerindedir. Bağışlanan, kural olarak bir yükümlülük altına girmez. Ancak “yüklemeli bağışlama” istisnadır.

c) Borç Doğurucu Sözleşme Olması

Bağışlama, malvarlığında doğrudan değişiklik yaratır ve bağışlayan açısından bağlayıcıdır.

Bağışlama Sözleşmesinin Tarafları

a) Bağışlayan (Hibe Eden)

• Malvarlığından karşılıksız kazandırmada bulunan kişidir.

• Fiil ehliyetine sahip olmalıdır.

• Kendi iradesiyle bağışlama yapabilir.

b) Bağışlanan (Hibe Alan)

• Bağışlanan malı kabul eden kişidir.

• Kabul beyanı, bağışlamanın tamamlanması için zorunludur.

• Küçük veya kısıtlı kişilere yapılan bağışlamalarda yasal temsilcinin onayı gerekir.

Bağışlama Sözleşmesinin Konusu

Bağışlamanın konusunu malvarlığı değerleri oluşturur.

a) Taşınır Mallar

Altın, para, araç, ev eşyası gibi taşınır mallar bağışlamaya konu olabilir.

b) Taşınmaz Mallar

Ev, arsa, tarla gibi taşınmazların bağışlanması için tapuda resmi işlem gerekir.

c) Alacaklar

Kişinin bir başkasına karşı sahip olduğu alacak hakkı da bağışlanabilir.

d) Fikri Haklar

Marka, patent, telif gibi fikri mülkiyet hakları da bağışlama kapsamındadır.

Bağışlama Sözleşmesinin Şekli

Bağışlama sözleşmesinin geçerliliği için belirli şekil şartları vardır:

a) Taşınır Mallarda Teslim Şartı

Taşınır mallar için bağışlama, genellikle malın fiilen teslimiyle tamamlanır.

b) Taşınmaz Mallarda Resmi Şekil

Taşınmazların bağışlanması için tapu müdürlüğünde resmi senet düzenlenmesi ve tescil zorunludur.

c) Yazılı Şekil Zorunluluğu

Bağışlama taahhüdü (vaadi) yazılı yapılmalıdır. Sözlü taahhüt bağlayıcı değildir.

Bağışlama Türleri

Bağışlama sözleşmeleri, tarafların iradesine ve sözleşmeye eklenen şartlara göre farklı türlerde karşımıza çıkar. TBK, bu türleri düzenlemiş ve uygulamada sıkça karşılaşılan halleri açıklamıştır.

a) Basit (İvazsız) Bağışlama

·        En temel bağışlama türüdür.

·        Bağışlayan, karşılıksız olarak malını devreder.

·        Bağışlanan herhangi bir yükümlülük altına girmez.

·        Örneğin, bir kişinin arkadaşına altın hediye etmesi basit bağışlamadır.

b) Yüklemeli Bağışlama

·        Bağışlayan, bağışlamayı bir yükleme (şart) ile yapabilir.

·        Bağışlanan, bağışlamayı kabul ederken bu yükümlülüğü de üstlenmiş olur.

·        Örneğin, bir kişinin arsa bağışlaması ancak bu arsaya okul yapılması şartını koyması.

c) Şarta Bağlı Bağışlama

·        Bağışlama, belirli bir şartın gerçekleşmesine bağlanabilir.

·        Örneğin, “Üniversiteyi bitirirsen sana arabamı bağışlayacağım” şeklindeki beyan.

·        Şart gerçekleşmezse bağışlama da doğmaz.

d) Ölünceye Kadar Geçerli Bağışlama

·        Bağışlayan, bağışlamayı kendi ölümünden sonra hüküm doğuracak şekilde yapabilir.

·        Bu bağışlama, vasiyetnameye benzer.

·        Ancak vasiyetname tek taraflı işlemken, bağışlama sözleşme niteliği taşır.

Bağışlama Taahhüdü ve Hükümleri

Bağışlama taahhüdü, ileride bağışlama yapmayı vaat eden sözleşmedir.

·        Şekil şartı: Mutlaka yazılı olmalıdır.

·        Geçerliliği: Bağışlayan, bu vaadi tek taraflı olarak geri alamaz.

·        Bağlayıcılığı: Bağışlanan, bağışlamanın ifasını talep edebilir.

Örneğin, bir kişinin yazılı olarak “gelecek yıl sana arabamı bağışlayacağım” şeklindeki beyanı, bağışlama taahhüdü doğurur.

Bağışlamanın Hükümleri ve Sonuçları

Bağışlama sözleşmesi kurulduğunda şu sonuçlar doğar:

·        Mülkiyet devri: Bağışlanan mal, bağışlanan kişiye geçer.

·        Bağışlayanın sorumluluğu: Bağışlayan, bağışlanan malın ayıplarından ve üçüncü kişilerin hak iddialarından kural olarak sorumlu değildir. Ancak ağır kusuru varsa sorumluluğu doğar.

·        Bağışlananın hakları: Bağışlanan, malı özgürce kullanabilir, tasarruf edebilir.

·        Vergisel sonuçlar: Bağışlama, veraset ve intikal vergisine tabidir.

Bağışlamanın İptali (TBK m.295 vd.)

Bağışlamanın iptali, belirli hallerde bağışlayana tanınan bir haktır.

a) Bağışlamadan Dönme Sebepleri

1.Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse.

2. Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa.

3. Bağışlanan, yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemişse.

b) Bağışlamanın Geri Alınması

Bağışlayan, bu sebeplerle bağışlamadan dönme hakkını kullanabilir.

c) İptal Davası

Bağışlamanın geri alınması için dava açılması gerekir. Mahkeme, şartların oluşup oluşmadığını değerlendirir.

Bağışlamanın İadesi ve Şartları

Bağışlama iptal edilirse, bağışlanan mal geri verilmek zorundadır.

·        Taşınır mallar aynen iade edilir.

·        Taşınmaz mallar için tapu kaydı eski hale getirilir.

·        Mal aynen iade edilemiyorsa, bedeli ödenir.

Bağışlamada Borçlar ve Sorumluluklar

a) Bağışlayan Açısından

·        Malı devretme borcu vardır.

·        Ağır kusur halinde ayıplardan sorumludur.

·        Şartlı bağışlamalarda şartın yerine getirilmesini talep etme hakkı vardır.

b) Bağışlanan Açısından

·        Bağışlamayı kabul etme iradesi gerekir.

·        Yüklemeli bağışlamalarda yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.

·        Kanunda yazılı şartlar gerçekleşirse bağışlamanın iptalini göze almalıdır.

Bağışlamanın Sona Ermesi

Bağışlama sözleşmesi şu hallerde sona erer:

·        Bağışlayanın  (özellikle dönemsel edimli bağışlamalarda) veya bağışlananın ölümü,

·        Bağışlamanın iptali,

·        Bağışlanan malın iade edilmesi,

·        Bağışlayanın bağışlamadan dönmesi.

Yargıtay Kararlarında Bağışlama Sözleşmesi

Yargıtay uygulamasında bağışlama sözleşmesi sıkça değerlendirilmiştir:

·        Tapusuz bağışlama: Yargıtay, taşınmaz bağışlamalarının tapuda resmi senet olmadan geçersiz olduğuna karar vermektedir.

·        Nankörlük: Yargıtay, bağışlanan kişinin bağışlayana hakaret etmesini bağışlamanın iptali sebebi saymıştır.

·        Yüklemeli bağışlama: Bağışlananın yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda bağışlamanın geri alınabileceğine hükmedilmiştir.

Bağışlama ile Vasiyetname Arasındaki Farklar

·        Bağışlama sözleşme niteliğindedir, vasiyetname ise tek taraflı irade beyanıdır.

·        Bağışlama, bağışlayan hayattayken hüküm doğurur. Vasiyetname, yalnızca ölümden sonra sonuç doğurur.

·        Bağışlama, bağışlananın kabulüne bağlıdır. Vasiyetname için böyle bir kabul şartı yoktur.

Bağışlamanın Hukuktaki Yeri ve Önemi

Bağışlama sözleşmesi, toplumsal yaşamda hem aile içi ilişkilerde hem de ekonomik ilişkilerde büyük önem taşır.

·        Bağışlama, karşılıksız kazandırma özelliğiyle diğer sözleşmelerden ayrılır.

·        Şekil şartlarına uyulması özellikle taşınmaz bağışlamalarında kritik önemdedir.

·        Bağışlamanın iptali ve iadesi, tarafların haklarını dengeleyen önemli güvencelerdir.

Bu nedenle bağışlama yapılırken hem hukuki şekil şartlarına uyulmalı hem de tarafların hak ve sorumlulukları göz önünde bulundurulmalıdır.

Bağışlama Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Bağışlama sözleşmesi nedir?

Bir kişinin malvarlığından karşılıksız kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir.

2. Bağışlama sözlü yapılabilir mi?

Hayır. Bağışlama taahhüdü yazılı yapılmalıdır. Taşınmaz bağışlamaları ise tapuda resmi senetle yapılır.

3. Bağışlamadan dönülebilir mi?

Evet. Nankörlük, yükümlülüğün yerine getirilmemesi gibi durumlarda bağışlama sözleşmesinden dönülebilir.

4. Bağışlamada vergi ödenir mi?

Evet. Bağışlama, veraset ve intikal vergisine tabidir.

5. Taşınmaz bağışlaması nasıl yapılır?

   Tapu müdürlüğünde resmi senet düzenlenerek ve tescil edilerek yapılır.

Bağışlama Sözleşmesi (Hibe)

samsun avukat, samsun hukuk bürosu, samsun bağışlama avukatı, samsun hibe avukatı, samsun sözleşme avukatı, samsun miras avukatı

samsun avukat, samsun hukuk bürosu, samsun bağışlama avukatı, samsun hibe avukatı, samsun sözleşme avukatı, samsun miras avukatı