Yıkım Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası - Samsun Avukat

Yıkım Kararına Karşı İtiraz ve İptal Davası

Türkiye’de imar hukuku, şehirlerin düzenli ve planlı bir şekilde büyümesini sağlamak için oldukça sıkı kurallar içerir. Bu kuralların en önemli yaptırımlarından biri de yıkım kararıdır. Belediyeler veya ilgili idareler, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı şekilde inşa edilen yapılar hakkında yıkım kararı alabilir. Bu karar, yalnızca bir inşaatın ortadan kaldırılmasını değil, aynı zamanda mal sahibinin ciddi maddi kayıplar yaşamasını da beraberinde getirir.

Vatandaşların en çok sorduğu sorular şunlardır:

Yıkım kararı nedir?
Yıkım kararı hangi durumlarda alınır?
Yıkım kararına nasıl itiraz edilir?
İptal davası açılırsa süreç nasıl işler?
Yıkım kararını durdurmak mümkün mü?

Bu makalede, yıkım kararına karşı itiraz ve iptal davası sürecini tüm detaylarıyla ele alacağız.

Yıkım Kararı Nedir?

Yıkım kararı, idarenin yani belediyelerin veya ilgili kamu kurumlarının, hukuka aykırı bir yapının ortadan kaldırılması yönünde aldığı bağlayıcı bir işlemdir. Türk hukukunda yıkım kararının temel dayanağı 3194 sayılı İmar Kanunu’dur.

Hangi Durumlarda Yıkım Kararı Verilir?

Ruhsatsız Yapılar: Hiçbir şekilde yapı ruhsatı alınmadan yapılan inşaatlar.
Ruhsata Aykırı İnşaatlar: Ruhsat alınmış olsa bile, ruhsatın dışında ilave kat, balkon kapatma, kullanım değişikliği gibi aykırılıklar.
İmar Planına Aykırılık: Parselasyon planına, yeşil alanlara veya yol sınırlarına aykırı inşaat yapılması.
Kaçak Yapılaşma: Tarım arazileri, orman alanları veya sit alanları gibi imara kapalı bölgelerde yapılan inşaatlar.

Yıkım kararı, yalnızca mülkiyet hakkını değil, aynı zamanda barınma hakkını da doğrudan etkileyen ağır bir yaptırımdır. Bu nedenle hukuka uygunluğunun yargı tarafından denetlenmesi çok önemlidir.

Yıkım Kararını Veren Kurumlar

Yıkım kararı verme yetkisi her kurumda bulunmaz. İlgili kanunlara göre yetkili merciler şunlardır:

Belediyeler: Belediye sınırları içindeki ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için belediye encümeni karar alır.
İl Özel İdareleri: Belediye sınırları dışında kalan alanlarda yetkilidir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Özellikle kıyı bölgeleri, doğal sit alanları veya özel koruma alanlarında denetim yetkisine sahiptir.

Yetkili olmayan bir kurum tarafından alınan yıkım kararı, hukuka aykırıdır ve iptali gerekir.

Yıkım Kararının Şartları

Bir yapının yıkılabilmesi için mutlaka hukuki ve fiili şartların oluşmuş olması gerekir.

Hukuki Şartlar

İmar Kanunu’na aykırılık bulunması,
Belediyenin yapı tatil zaptı düzenlemesi,
İlgili kişiye süre verilmesi.

Fiili Şartlar

Yapının ruhsatsız veya ruhsata aykırı olması,
İnşaatın mühürlenmesine rağmen devam edilmesi,
Kamu düzenini veya güvenliğini tehdit etmesi.

Mahkemeler, yıkım kararlarının ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığını da inceler. Örneğin, küçük bir balkon kapatılması sebebiyle tüm yapının yıkımı aşırı bulunabilir.

Yıkım Kararının Tebliği

Yıkım kararı, mal sahibine ve yapıdan sorumlu kişilere mutlaka usulüne uygun şekilde tebliğ edilmelidir. Aksi takdirde işlem hukuken geçerli sayılmaz.

Tebliğ Usulleri

Yazılı tebligat ile kişinin adresine gönderilir.
Kişi bulunamazsa muhtarlığa bırakılır.
Tebliğ tarihinden itibaren dava açma süresi (60 gün) işlemeye başlar.

Tebliğ Edilmeden Yapılan Yıkımlar

Uygulamada bazı belediyeler, tebliğ yapmadan doğrudan yıkıma girişmektedir. Bu durumda işlem açıkça hukuka aykırıdır ve iptal davasında büyük ihtimalle kaldırılır.

Yıkım Kararına Karşı İtiraz Yolları

Bir yıkım kararıyla karşılaşıldığında ilk yapılması gereken şey, kararın hukuka uygun olup olmadığını araştırmak ve süresinde itiraz başvurusu yapmaktır. Yıkım kararına karşı doğrudan iptal davası açılabileceği gibi, idareye yazılı olarak itiraz edilmesi de mümkündür.

İdari Başvuru Süreci

Yıkım kararına karşı, kararın verildiği idareye yazılı itiraz edilebilir. Bu, genellikle belediye encümeni kararına karşı belediye başkanlığına yapılır. Burada önemli olan nokta, itirazın mutlaka resmi ve yazılı olmasıdır. Sözlü itirazların hiçbir hukuki değeri yoktur.

İdareye yapılan başvuruları 30 gün içinde sonuçlandırmalıdır. Eğer idare bu süre içinde cevap vermezse, başvuru zımnen reddedilmiş sayılır. Bu durumda kişi dava açma hakkını kullanabilir.

İtiraz Merciileri

Belediye encümeni kararına karşı belediye başkanlığı,
İl özel idaresi kararına karşı vali,
Bakanlık kararına karşı ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı üst merciidir.

İtiraz Süresi

İtiraz, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapılmalıdır. Bu süre geçirildiğinde idareye başvuru yapılsa bile hukuken sonuç doğurmaz.

Yıkım Kararına Karşı İptal Davası

İdari başvurunun reddedilmesi veya doğrudan dava yoluna gidilmesi durumunda, mal sahibinin elindeki en etkili yol iptal davası açmaktır.

İptal Davasını Kim Açabilir?

Yapının maliki,
İnşaatı yapan müteahhit,
Yapıdan doğrudan etkilenen kiracı veya hak sahibi kişiler.

İptal Davası Görevli ve Yetkili Mahkemeler

Yıkım kararına karşı açılacak davalar, idare mahkemeleri tarafından görülür. Yetkili mahkeme ise yapının bulunduğu yer idare mahkemesidir.

İptal Davası Dava Açma Süresi

İptal davası, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve geçtikten sonra dava açılamaz.

İptal Davasının İçeriği

Dava dilekçesinde mutlaka şu hususlara yer verilmelidir:

Yıkım kararının hangi gerekçelerle alındığı,
Bu gerekçelerin hukuka aykırılığı,
Usule uygun tebliğ edilip edilmediği,
İmar barışı kapsamında olup olmadığı.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

Yıkım kararlarının en tehlikeli yönü, dava devam ederken idarenin kararı uygulayabilmesidir. Bu nedenle dava açılırken mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.

Yürütmenin Durdurulması Şartları

Mahkemenin yürütmenin durdurulmasına karar verebilmesi için iki temel şart aranır:

Açık hukuka aykırılık: Yıkım kararının açıkça hukuka aykırı olması,
Telafisi güç zarar: Yapının yıkılması halinde ortaya çıkacak zararın telafi edilemez olması.

Mahkeme Uygulamaları

Genellikle, dava sürecinde yıkım yapılırsa geri dönüşü imkânsız zararlar ortaya çıkacağından mahkemeler yürütmenin durdurulması yönünde karar verebilir. Ancak bazı durumlarda, özellikle ruhsatsız ve bariz aykırı yapılar için yürütmenin durdurulması reddedilebilir.

İptal Davasında Kullanılabilecek Savunmalar

Yıkım kararına karşı açılacak davada, dilekçede güçlü hukuki gerekçeler sunmak büyük önem taşır. Mahkemeler yalnızca kanuni eksiklikleri değil, usul hatalarını da dikkate alır.

Tebliğ Eksiklikleri

Yıkım kararının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, kararın iptaline sebep olabilir. Örneğin; mal sahibine tebliğ yapılmadan yalnızca inşaat sahasına bırakılan karar geçerli sayılmaz.

Usulsüz Karar Alınması

Belediye encümeninin karar yeter sayısı olmadan toplanması, yetkisiz bir makamın karar alması, kararın hukuka aykırılığını doğurur.

Kamu Yararı ve Ölçülülük İlkesi

Bir yapının yıkılması yerine tadilat veya ruhsat yenileme imkânı varsa, doğrudan yıkım kararı ölçüsüz sayılabilir. Danıştay kararlarında bu ilkeye sıkça vurgu yapılmaktadır.

Yıkım Kararı ve İmar Barışı İlişkisi

Türkiye’de en çok merak edilen konulardan biri de imar barışı kapsamında alınan yapı kayıt belgesinin yıkım kararına etkisidir.

İmar Barışından Yararlanma

2018 yılında yürürlüğe giren düzenleme ile birçok ruhsatsız yapı için yapı kayıt belgesi alınmıştır. Bu belge, yıkım kararlarını büyük ölçüde engellemiştir.

Yapı Kayıt Belgesinin Etkisi

Belge alınan yapılar hakkında yıkım kararı uygulanmaz.
Elektrik, su ve doğalgaz bağlanmasına imkân tanınır.
Ancak bu belge mülkiyet hakkı kazandırmaz, yalnızca yapının mevcut haliyle korunmasına izin verir.

İstisnalar

Deprem riski taşıyan yapılar,
Kamuya ait alanlar üzerine yapılan kaçak yapılar,
İmar barışı kapsamı dışında kalan bölgeler (örneğin Boğaziçi öngörünüm alanı), yapı kayıt belgesi alsa bile yıkım kararı uygulanabilir.

Yıkım Kararı Uygulanmazsa Ne Olur?

Yıkım kararlarının uygulanması idarenin yani belediyelerin ve ilgili kamu kurumlarının görevidir. Ancak uygulamada kimi zaman yıkım kararları uzun süre uygulanmaz. Bu durum hem hukuki hem de idari sonuçlar doğurur.

Belediyenin Sorumluluğu

Eğer belediye, alınan yıkım kararını uygulamazsa görevini ihmal etmiş olur. Bu durumda belediyeye karşı idari dava açılabilir. Ayrıca, yapıdan doğabilecek zararlar nedeniyle belediye tazminat sorumluluğu altına girebilir.

İdari Para Cezaları

Yıkım kararı alınan bir yapının yıkılmaması durumunda, idare yapı sahibine idari para cezası uygulayabilir. Bu cezalar özellikle 3194 sayılı İmar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Kaçak yapılar için hem yıkım kararı hem de para cezası birlikte uygulanabilir.

Ceza Hukuku Yönünden Durum

Bazı durumlarda yıkım kararına rağmen yapıyı kullanmaya devam etmek, “imar kirliliğine neden olma” suçu kapsamında değerlendirilebilir. Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesi bu konuda özel bir düzenleme içerir. Böyle bir durumda yapı sahibi hakkında ceza davası açılabilir.

Yıkım Kararı Davaları Ne Kadar Sürer?

Yıkım kararlarına karşı açılan davaların süresi birçok faktöre bağlıdır.

İlk Derece Mahkemesi Süreci

İdare mahkemelerinde açılan davalar ortalama 6 ay – 1,5 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Ancak dosyanın yoğunluğuna, bilirkişi incelemesine ihtiyaç olup olmamasına göre bu süre uzayabilir.

İstinaf Süreci

İdare mahkemesinin kararına karşı bölge idare mahkemesine (istinaf) başvurulabilir. Bu süreç genellikle 6 – 12 ay arasında sonuçlanır.

Danıştay Süreci

Son aşama Danıştay’dır. Eğer dava buraya taşınırsa süreç birkaç yıl daha uzayabilir.

Toplam Süre

Bir yıkım kararı davası tüm aşamalarıyla birlikte 2 ila 4 yıl sürebilir. Ancak yürütmenin durdurulması kararı alındığında, bu süreçte yıkım uygulanmaz.

İtiraz ve İptal Davası Avukatı Samsun

Yıkım kararları, hem mülkiyet hakkına hem de barınma hakkına doğrudan etki eden ciddi idari işlemlerdir. Vatandaşların hak kaybı yaşamaması için sürelere dikkat etmeleri gerekir.

Öneriler

Yıkım kararını aldıktan sonra mutlaka tebliğ tarihini not edin.
60 gün içinde idareye yazılı itiraz yapın.
Tebligattan itibaren 60 gün içinde iptal davası açmayı unutmayın.
Dava açarken mutlaka yürütmenin durdurulması talebinde bulunun.
İmkanınız varsa bu süreci bir avukat aracılığıyla yürütün.

Doğru adımlar atıldığında, yıkım kararlarının iptali veya en azından uygulanmasının durdurulması mümkündür.

Yıkım Kararına Karşı İtraz ve İptal Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yıkım kararı kesinleşmeden uygulanabilir mi?

Evet, yıkım kararı dava açılmadan kesinleşir ve idare tarafından uygulanabilir. Bu nedenle dava açarken yürütmenin durdurulması talep etmek çok önemlidir.