İş Kazası Nedir? İş Kazasının Unsurları Nelerdir? - Samsun Avukat

İş Kazası Nedir? İş Kazasının Unsurları Nelerdir?

İş kazaları, hem işçi hem de işveren açısından önemli sonuçlar doğuran ve hukuken özel düzenlemelere tabi olan olaylardır. İşçi, çalışma hayatı boyunca çeşitli risklerle karşı karşıya kalır. İşveren ise iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür. Ancak alınan tüm önlemlere rağmen iş kazaları her yıl binlerce çalışanın mağduriyet yaşamasına sebep olmaktadır.

Türkiye’de iş kazalarının hukuki dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur. Bu kanun iş kazasının tanımını yapar, unsurlarını belirler ve işçiye tanınan haklarla işverenin sorumluluklarını düzenler.

Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için bazı temel şartların bulunması gerekir. İşte bu şartlara “iş kazasının unsurları” denir. Eğer bu unsurlardan biri eksikse olay iş kazası olarak nitelendirilemez.

Bu makalede iş kazasının ne olduğunu, unsurlarını, hukuki dayanaklarını, işveren ve işçi açısından sonuçlarını ve Yargıtay kararlarında nasıl yorumlandığını ele alacağız.

İş Kazası Nedir?

İş kazası, en genel tanımıyla, işçinin işverenin otoritesi altında bulunduğu sırada veya iş ile bağlantılı bir şekilde meydana gelen, bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. Ancak kanun koyucu daha net ve bağlayıcı bir tanım getirmiştir.

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre iş kazası:

· Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

· İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle,

· İşverenin sağladığı taşıtla işe gidiş-geliş sırasında,

· Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

· İşçinin işveren tarafından başka bir yere görevli gönderilmesi nedeniyle geçen zamanlarda,

meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylardır.

İş Kazasının Özellikleri

· Ani ve dıştan gelen bir olay sonucu meydana gelir.

· İşçi üzerinde olumsuz bir etki yaratır.

· İş ile bağlantılıdır.

· İşverenin otoritesi altında gerçekleşir.

İş Kazası ile Benzer Kavramlar

· Meslek Hastalığı: Uzun süreli maruziyet sonucu meydana gelir, ani değildir.

· Trafik Kazası: Eğer iş ile ilgili değilse iş kazası sayılmaz. Ancak işverenin sağladığı araçta ya da görevli olunan seyahatte meydana gelirse iş kazasıdır.

Kısacası, iş kazası yalnızca işyerinde olan olaylarla sınırlı değildir. İş ile bağlantılı her türlü faaliyet iş kazası kapsamına girebilir.

İş Kazasının Unsurları Nelerdir?

Bir olayın iş kazası olarak kabul edilebilmesi için bazı unsurların varlığı şarttır. Bu unsurlar hukuki açıdan olayı iş kazası kategorisine sokar. Unsurlardan biri eksikse olay iş kazası sayılmaz.

1. Sigortalı Olma Unsuru

İş kazasının unsurlarından ilki, kazaya uğrayan kişinin sigortalı olmasıdır. Yani, işçinin 5510 sayılı Kanun kapsamında sosyal güvenlik güvencesi bulunmalıdır.

· Sigortalı olmayan bir kişi iş kazası geçirirse SGK tarafından iş kazası hükümleri uygulanmaz.

· Ancak bu durum işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; işçi veya yakınları işveren aleyhine dava açabilir.

2. Kazanın Ani Olması

İş kazası, ani bir olay sonucunda meydana gelir. Ani olay, genellikle kısa sürede ortaya çıkan, dıştan gelen bir etkiyi ifade eder.

· Örneğin, işçinin makineye elini kaptırması ani bir olaydır.

· Buna karşılık uzun süreli gürültüye bağlı işitme kaybı iş kazası değil, meslek hastalığıdır.

3. Bedensel veya Ruhsal Zarar Unsuru

Bir olayın iş kazası sayılması için işçinin zarar görmesi gerekir. Bu zarar bedensel olabileceği gibi ruhsal da olabilir.

· Bedensel zarar: Kırık, yanık, sakatlanma, ölüm.

· Ruhsal zarar: Travma, psikolojik rahatsızlıklar.

Örneğin, işyerinde yaşanan patlama sonucu işçinin panik atak geçirmesi de iş kazası kapsamında değerlendirilmiştir.

4. İş İlişkisi Bağlantısı Unsuru

Olay ile iş arasındaki bağlantı iş kazası için şarttır. İşçi, işverenin otoritesi altında bulunduğu sırada veya işin yürütümüyle ilgili bir faaliyet sırasında kaza geçirmelidir.

· İşyerinde mola sırasında meydana gelen kazalar da iş kazasıdır.

· İşverenin görevlendirmesiyle dışarıda çalışırken meydana gelen kazalar da bu kapsamdadır.

5. Dıştan Gelen Olay Unsuru

İş kazası, genellikle dıştan gelen bir olay sonucu meydana gelir. Ancak her durumda fiziksel temas şart değildir.

· Örneğin, işyerinde elektrik çarpması dıştan gelen bir olaydır.

· İşyerinde yaşanan kalp krizi olayında Yargıtay, işyeri koşulları ile bağlantı bulunduğu takdirde iş kazasını kabul etmektedir.

İş Kazasının Kanunda Belirtilen Halleri

Kanun, iş kazasının meydana geldiği hâlleri sınırlı şekilde saymıştır. Bu hallerden biri mevcutsa olay iş kazası kabul edilir.

1. İşyerinde Meydana Gelen Kazalar

İşçinin işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen her türlü olay iş kazasıdır.Örnek: Fabrikada makineye elini kaptıran işçi.

2. İşverenin Sağladığı Taşıtta Meydana Gelen Kazalar

İşverenin sağladığı servis aracında işe gidip gelirken meydana gelen kazalar da iş kazasıdır.Örnek: İşçi servisiyle giderken trafik kazası geçirmek.

3. Görevli Olarak Başka Yerde Meydana Gelen Kazalar

İşverenin görevlendirmesiyle başka bir yerde çalışan işçinin başına gelen kazalar iş kazası sayılır.Örnek: Şantiyeye malzeme götüren işçinin yolda kaza yapması.

4. Emzirme Odası ve Dinlenme Sırasında Meydana Gelen Kazalar

Kadın işçinin çocuğunu emzirmek için ayrılan zamanda yaşanan kazalar iş kazasıdır. Aynı şekilde işçinin işyerinde dinlenme sırasında yaşadığı kazalar da bu kapsamdadır.

5. İş Seyahati Sırasında Meydana Gelen Kazalar

İşveren tarafından iş seyahatine gönderilen işçinin başına gelen kazalar iş kazasıdır.Örnek: Görev için başka şehre giden işçinin otelde düşüp yaralanması.

İş Kazasının İspatı ve Belgeler

Bir olayın iş kazası olarak kabul edilmesi için yalnızca kazanın meydana gelmesi yeterli değildir. Bunun ispatı da gerekir. İspat için bazı belgeler önemlidir:

1. Hastane Raporu

Kaza sonrası düzenlenen sağlık raporu iş kazasının en önemli kanıtıdır.

2. SGK Bildirimi

İşverenin SGK’ya yaptığı kaza bildirimi ispat açısından delil niteliği taşır.

3. Tanık Beyanları

Olayı gören işçilerin beyanları da delil olarak kabul edilir.

4. Kolluk Kuvveti Tutanakları

Özellikle trafik kazalarında polis veya jandarma tutanakları ispat açısından önemlidir.

İş kazası davalarında ispat yükü genellikle işverene yüklenir. Çünkü işveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür.

İş Kazası Bildirimi ve Süresi

İş kazası meydana geldiğinde yalnızca sağlık hizmeti almak değil, hukuki hakların korunabilmesi için de bildirim yapılması şarttır. Bildirim hem işveren hem de işçi açısından önem taşır.

1. İşverenin Bildirim Yükümlülüğü

· İşveren, iş kazasını öğrendiği tarihten itibaren en geç 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır.

· Bildirim e-SGK sistemi üzerinden yapılabilir.

· Bildirimin yapılmaması hâlinde işveren idari para cezasına çarptırılır.

2. İşçinin Başvuru Hakkı

İşveren bildirim yapmazsa işçi veya yakınları doğrudan SGK’ya başvurabilir. Hastane raporu, tanık ifadeleri ve kolluk tutanaklarıyla kazanın iş kazası olduğu ispat edilebilir.

3. Bildirim Yapılmamasının Sonuçları

· İşveren hakkında idari para cezası uygulanır.

· İşçinin SGK’dan yararlanacağı haklar gecikebilir.

· İşveren, kaza sonrası doğan tazminatlardan sorumlu tutulur.

Yargıtay kararlarında, işverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesinin işçinin aleyhine yorumlanamayacağı, işverenin bu sorumluluktan kaçamayacağı vurgulanmaktadır.

İş Kazasının İşçi Açısından Sonuçları

İş kazası geçiren işçi, yalnızca sağlık yönünden değil, hukuki ve mali açıdan da etkilenir. Ancak sosyal güvenlik sistemi, işçinin haklarını korumak için çeşitli güvenceler öngörmüştür.

1. Geçici İş Göremezlik Ödeneği

· İşçi, kaza nedeniyle raporlu olduğu günler için geçici iş göremezlik ödeneği alır.

· Bu ödeme işçinin günlük kazancına göre hesaplanır.

2. Sürekli İş Göremezlik Geliri

· Eğer iş kazası kalıcı bir sakatlık yaratmışsa işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

· Gelir oranı, işçinin iş gücü kaybı oranına göre belirlenir.

3. Tedavi ve İlaç Giderleri

· İş kazası sonrası işçinin tüm tedavi, ameliyat, ilaç ve rehabilitasyon giderleri SGK tarafından karşılanır.

4. Malullük Aylığı

· İş kazası nedeniyle işçi tamamen çalışamaz hale gelirse malullük aylığı bağlanabilir.

5. Manevi Haklar

· İşçi, yaşadığı ruhsal travma nedeniyle işverenden manevi tazminat da talep edebilir.

Kısacası, iş kazası geçiren işçi hem maddi hem de manevi anlamda korunmaktadır. Ancak haklarını alabilmesi için gerekli başvuruları zamanında yapması gerekir.

İş Kazasının İşveren Açısından Sonuçları

İş kazaları yalnızca işçi için değil, işveren için de ciddi sonuçlar doğurur. İşveren, hem hukuki hem de mali yönden sorumluluk altına girebilir.

1. İdari Para Cezaları

· İşverenin kazayı SGK’ya bildirmemesi hâlinde para cezası uygulanır.

· İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almayan işveren de ayrıca cezalandırılır.

2. Tazminat Sorumluluğu

· İşveren, kusurlu bulunduğu takdirde işçiye veya yakınlarına maddi ve manevi tazminat ödemek zorunda kalır.

· Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı da doğar.

3. Ceza Sorumluluğu

· İş kazası sonucu ölüm veya ağır yaralanma meydana gelirse işveren hakkında taksirle yaralama veya taksirle ölüme sebebiyet verme suçundan dava açılabilir.

4. İtibar Kaybı

· İş kazası geçiren bir işyerinde işçi motivasyonu düşer, kamuoyu nezdinde olumsuz algı oluşur.

İşveren açısından iş kazaları, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal açıdan da büyük bir risk barındırır.

İş Kazasının Unsurları ile Meslek Hastalığı Unsurlarının Karşılaştırılması

İş kazası ile meslek hastalığı zaman zaman karıştırılır. Oysa hukuken bu iki kavram arasında önemli farklar vardır.

1. İş Kazasının Unsurları

· Sigortalı olma

· Ani bir olay

· Bedensel veya ruhsal zarar

· İş ile bağlantı

· Dıştan gelen etki

2. Meslek Hastalığının Unsurları

· Uzun süreli maruziyet

· Çalışılan işin niteliğiyle bağlantı

· Belirli bir süre sonra ortaya çıkan zarar

· SGK tarafından tanımlanan hastalıklar listesinde yer alması

3. Farklılıklar

· İş kazası ani meydana gelirken, meslek hastalığı zaman içinde gelişir.

· İş kazasında olay anı bellidir, meslek hastalığında süreç uzun olabilir.

· Meslek hastalığında işin niteliğiyle doğrudan bağlantı aranır.

4. Benzerlikler

· Her ikisi de işçi üzerinde zarara yol açar.

· Her ikisi de SGK kapsamında güvence altındadır.

· İşverenin sorumluluğu her iki durumda da söz konusudur.

İş Kazalarının Önlenmesi İçin Alınacak Tedbirler

İş kazaları, çoğu zaman “kaçınılmaz” gibi görünse de gerçekte büyük ölçüde önlenebilir niteliktedir. Yapılan araştırmalar, iş kazalarının %98’inin alınacak basit tedbirlerle engellenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu da iş sağlığı ve güvenliği kültürünün ne kadar önemli olduğunu gösterir.

1. İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Oluşturmak

· İş güvenliği yalnızca işverenin değil, tüm çalışanların sorumluluğudur.

· İşyerinde güvenlik önlemleri, üretim sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak görülmelidir.

· Yönetim kadrosu örnek olmalı, işçilerin güvenlik kurallarına uymasını teşvik etmelidir.

2. Eğitim ve Bilgilendirme

· İşçilere düzenli aralıklarla iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmelidir.

· Yeni başlayan işçiler, işe başlamadan önce temel güvenlik eğitimi almak zorundadır.

· Riskli işlerde çalışanlara özel eğitimler verilmelidir (yüksekte çalışma, elektrik işleri vb.).

3. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanımı

· İşçilere baret, koruyucu gözlük, çelik burunlu ayakkabı, kulaklık gibi donanımlar temin edilmeli ve kullanım zorunlu hale getirilmelidir.

· İşveren, bu donanımları işçiye ücretsiz sağlamak zorundadır.

4. Risk Analizi ve Denetim

· İşyerinde düzenli olarak risk analizleri yapılmalı, tehlikeler belirlenmeli ve önlem alınmalıdır.

· İş sağlığı ve güvenliği uzmanları işyerinde sürekli denetim yapmalıdır.

5. Acil Durum Planları

· Yangın, patlama veya doğal afet gibi durumlara karşı acil durum planları hazırlanmalıdır.

· Çalışanlar bu planlar konusunda bilgilendirilmeli ve tatbikatlar düzenlenmelidir.

Kısacası, iş kazalarının büyük bölümü “ihmal” kaynaklıdır. İhmalin önlenmesi, iş kazalarının da büyük ölçüde azalması anlamına gelir.

İş Kazası Tazminat Davaları

İş kazası geçiren işçi veya ölümü halinde yakınları, işverene karşı tazminat davası açabilir. Bu davalar, işçinin uğradığı zararların giderilmesini amaçlar.

1. Maddi Tazminat Davası

· İş kazası sonucu işçinin çalışma gücü kaybı varsa, bu kaybı karşılamak için maddi tazminat talep edilir.

· Ölüm halinde, işçinin ailesi “destekten yoksun kalma tazminatı” açabilir.

2. Manevi Tazminat Davası

· İşçi veya yakınları, kaza sonucu yaşanan acı ve elem nedeniyle manevi tazminat isteyebilir.

· Tazminat miktarı olayın ağırlığına göre mahkeme tarafından belirlenir.

3. Tazminat Hesaplamasında Dikkate Alınan Kriterler

· İşçinin yaşı, maaşı, iş gücü kaybı oranı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler, olayın kusur oranı.

· Hesaplamalar bilirkişi ve aktüerya raporlarına dayanır.

4. Davanın Açılacağı Mahkeme

· İş kazası tazminat davaları iş mahkemelerinde açılır.

· Ceza sorumluluğu varsa ayrıca ceza mahkemelerinde yargılama yapılır.

Yargıtay, iş kazası tazminat davalarında genellikle işçiyi koruyan ve işverenin sorumluluğunu genişleten bir yaklaşım benimser.

İş Kazası Davası Samsun

İş kazaları, çalışma hayatında en sık karşılaşılan ve ciddi sonuçlar doğuran olaylardır. 5510 sayılı Kanun, iş kazalarının tanımını ve unsurlarını açıkça ortaya koymuştur.

Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için:

· Sigortalı olunması,

· Kazanın ani olması,

· İşçide bedensel veya ruhsal zarar doğurması,

· İş ile bağlantılı olması,

· Dıştan gelen bir olay sonucu meydana gelmesi gerekir.

İş kazalarının işçi açısından sonucu; sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanma, iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve tazminat haklarıdır. İşveren açısından ise sorumluluk; idari para cezası, maddi-manevi tazminat ve ceza davaları şeklinde ortaya çıkar.

Sonuç olarak, iş kazaları “kader” değil, büyük ölçüde önlenebilir olaylardır. Alınacak tedbirler, iş kazalarının önemli ölçüde azalmasını sağlayacaktır.