Araçta Gizli Ayıp Tespit Davası - Avukat Samsun

Araçta Gizli Ayıp Tespit Davası

Araç alırken çoğu insan, aracın görünürde sağlam, motorunun çalışır, kaportasının düzgün olmasına dikkat eder. Ancak bazı durumlarda, satın alınan araçta gözle fark edilmeyen, uzman incelemesi yapılmadan anlaşılmayan kusurlar olabilir. İşte bu kusurlar “gizli ayıp” olarak adlandırılır. Gizli ayıp, özellikle araç alım satımında en çok tartışılan konulardan biridir. Çünkü alıcı, parasını ödediği aracın sağlam olduğuna inanırken, sonradan ortaya çıkan büyük bir masrafla karşı karşıya kalabilir. Gizli ayıp kavramı, sadece ikinci el araçlarda değil, sıfır kilometre araçlarda da gündeme gelebilir. Örneğin, sıfır kilometre olarak satın alınan bir aracın kronik motor sorunu çıkması, ya da fabrikadan çıkarken fark edilmeyen bir üretim hatasının sonradan ortaya çıkması da gizli ayıp kapsamına girer. Burada en kritik nokta, alıcının bu ayıbı satın alma sırasında fark edememesidir. Yani alıcı, aracı incelese bile bu kusuru görmesi mümkün değildir. Bu nedenle gizli ayıplar, satıcı açısından büyük bir hukuki sorumluluk doğurur. Araç alım satımında gizli ayıplar, hem maddi kayıplara hem de ciddi mağduriyetlere sebep olur. İşte bu durumda alıcı, “gizli ayıp tespit davası” açarak hakkını arayabilir. Bu dava, aracın ayıplı olup olmadığının bilirkişi raporlarıyla tespit edilmesi ve alıcının zararının hukuken korunmasını sağlar.

Türk Hukukunda Gizli Ayıp Tanımı

Türk hukukunda ayıp kavramı, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde düzenlenmiştir. TBK’nın 219. maddesi, satıcının alıcıya “ayıpsız mal teslim etme” borcunu düzenler.

Açık Ayıp: Alıcının, aracı teslim alırken kolayca görebileceği kusurlardır. Örneğin, aracın boyasında çizik, koltuklarda yırtık ya da farlarda çatlak gibi.
Gizli Ayıp: Araç teslim edilirken normal gözle inceleme ile fark edilemeyen, ancak kullanıldıkça ortaya çıkan kusurlardır. Örneğin, motorun yağ yakması, aracın ağır hasar kaydının gizlenmiş olması, ya da elektronik sistemlerin kısa sürede arıza vermesi.

Hukuken gizli ayıp; aracın değerini veya kullanım amacını ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan, fakat teslim sırasında fark edilmeyen kusur olarak tanımlanır.

Burada önemli olan hususlardan biri de ayıp ihbar süresidir. Alıcı, aracı teslim aldıktan sonra fark ettiği gizli ayıbı makul süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır. Aksi halde hakkını kaybedebilir.

Ayrıca, tüketici işlemlerinde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun devreye girer ve alıcının hakları daha geniş şekilde korunur. Yani araç bir bayi veya galeri gibi ticari satıcıdan alınmışsa, tüketici mevzuatı uygulanır. Ancak bireyden bireye araç satışı yapılmışsa, Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.

Araçta Gizli Ayıp Örnekleri

Gizli ayıp dendiğinde pek çok kişi sadece “motor arızası” gibi sorunları düşünür. Oysa araçlarda gizli ayıp çok farklı şekillerde ortaya çıkabilir. İşte en sık görülen örnekler:

Motor, Şanzıman ve Mekanik Gizli Ayıplar

Motorun fazla yağ yakması
Şanzıman arızaları (otomatik şanzımanda vuruntu, kayma vb.)
Direksiyon sisteminde gizli hasarlar
Fren sisteminde fabrikasyon kusurlar

Elektronik ve Yazılım Kaynaklı Gizli Ayıplar

Araç beyninde (ECU) yazılım hataları
Elektrikli araçlarda batarya arızaları
Hava yastıklarının çalışmaması
Gösterge paneli arızaları

Hasar Kayıtlarının Gizlenmesi

Ağır hasarlı veya pert kayıtlı bir aracın, hasarsız gibi satılması
Değişmiş parçaların gizlenmesi
Airbag açılmasına rağmen sistemin tamir edilip gizlenmesi

Bu tür ayıplar, aracın değerini ciddi şekilde düşürür. Alıcı aracı satmak istediğinde piyasa değerinin çok altında satmak zorunda kalabilir. Dahası, güvenlik açısından da büyük riskler oluşturur. Örneğin, gizlenmiş bir hava yastığı arızası kaza anında ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Gizli Ayıp Tespit Davası Nedir?

Gizli ayıp tespit davası, alıcının satın aldığı araçta gizli ayıp bulunduğunu mahkeme kararıyla tespit ettirmek için açtığı bir davadır. Bu davanın amacı, aracın ayıplı olup olmadığını ortaya koymaktır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, tespit davası ile ayıplı mal davası arasındaki farktır.

Tespit Davası: Araçta gizli ayıp bulunup bulunmadığının bilirkişi incelemesi ile belirlenmesini sağlar.
Ayıplı Mal Davası: Gizli ayıp nedeniyle alıcının bedel iadesi, onarım, değişim veya bedel indirimi talep ettiği davadır.

Alıcı önce tespit davası açabilir, ardından bu davada elde edilen raporu kullanarak satıcıya karşı haklarını talep edebilir. Bu nedenle tespit davası, çoğu zaman ilk adım olarak görülür.

Ayrıca, tespit davası delil tespiti amacıyla da açılabilir. Örneğin, alıcı aracın ayıplı olduğunu iddia ediyor ama aracı tamir ettirmek zorunda kalıyorsa, dava açmadan önce delillerin kaybolmaması için mahkeme aracılığıyla bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

Gizli Ayıp Tespit Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme

Gizli ayıp davalarında hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu, alıcının kim olduğuna ve davanın türüne göre değişir.

Tüketici Mahkemeleri: Eğer araç galeriden alınmışsa dava tüketici mahkemesinde açılır. Tüketici mahkemelerinin olmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri tüketici mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Asliye Hukuk Mahkemeleri: Araç bir şahıstan alındıysa, dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Yetkili mahkeme ise genellikle davalının (satıcının) yerleşim yeri mahkemesi ya da sözleşmenin ifa edildiği yer mahkemesidir. Örneğin, araç satışı Samsun’da yapıldıysa, Samsun mahkemeleri yetkilidir.

Bu noktada alıcıların dikkat etmesi gereken en önemli hususlardan biri de dava açma süresidir. Çünkü süresi içinde açılmayan davalar, zamanaşımı nedeniyle reddedilebilir.

Dava Açma Şartları ve Süreler

Araçta gizli ayıp tespit davası açabilmek için bazı hukuki şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlar hem Borçlar Kanunu hem de Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Özellikle süreler konusu kritik öneme sahiptir çünkü davaların çoğu zamanaşımı nedeniyle reddedilebilmektedir.

Zamanaşımı Süreleri

Gizli ayıp nedeniyle dava açma süresi 2 yıldır. Ancak satıcının ağır kusuru var ise bu süre 10 yıl olarak uygulanır.

Ayıp İhbar Süresi

Alıcı, aracın gizli ayıbını öğrendikten sonra bunu makul süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır. Alıcı bu süreyi geçirirse dava açma hakkını kaybetmez ama satıcıya karşı güven ilişkisini zedelemiş olur.

Dava Açma Şartları

Araçta gizli ayıbın var olması gerekir.
Ayıp, araç alım satımı sırasında fark edilemeyecek nitelikte olmalıdır.
Ayıp alıcının kusurundan kaynaklanmamalıdır.
Ayıbın alıcı tarafından öğrenilmesi üzerine satıcıya bildirim yapılmalıdır.
Zamanaşımı süresi içinde dava açılmalıdır.

Örneğin, bir kişi ikinci el bir araç alıyor ve aracı 3 ay kullandıktan sonra motor arızası çıkıyor. Bu arıza ekspertiz raporunda belirtilmemişse ve alıcı satıcıya bunu bildirmişse, dava açma şartları oluşmuştur.

Satıcının Sorumluluğu

Araç satışında satıcı, aracın gizli ayıplarından sorumludur. Burada satıcının “ayıptan haberi olup olmaması” sorumluluğu değiştirmez. Yani satıcı kusursuz olsa bile, ayıplı bir araç sattığı için hukuken sorumlu tutulur.

Satıcının Sorumluluğunun Dayanağı

TBK m.219: Satıcı, alıcıya ayıpsız bir mal teslim etmekle yükümlüdür.
TBK m.227: Alıcı, ayıplı mal nedeniyle bedel iadesi, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya malın değiştirilmesini talep edebilir.

Bayiler ve Galerilerde Satıcının Sorumluluğu

Bayiler: Sıfır araçlarda satıcı bayi, aracın üretimden kaynaklanan ayıplarından da sorumludur. Yani araç fabrikasyon hatalı çıksa bile bayi sorumludur, sonrasında bayi üreticiye rücu edebilir.
Galeriler: İkinci el araçlarda galeri, aracın geçmişteki hasarını veya değişen parçalarını bilmesine rağmen gizlemişse sorumluluğu ağırlaşır.

Bireysel Satıcının Sorumluluğu

Bireysel satıcı da gizli ayıptan sorumludur. Ancak satıcı aracı olduğu gibi (mevcut haliyle) satmışsa ve alıcı da bunu bilerek almışsa sorumluluk azalabilir. Yine de, satıcı pert kayıtlı bir aracı “hasarsız” diyerek sattıysa bu durumda hile söz konusu olur ve sorumluluk artar.

Kısacası, satıcı “Ben bilmiyordum” diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Araçtaki gizli ayıp ortaya çıktığında alıcı her halükârda hak iddia edebilir.

Gizli Ayıp Tespitinde Bilirkişi Raporu

Araçta gizli ayıp tespit davasının en kritik aşaması bilirkişi raporudur. Çünkü mahkemeler teknik konularda uzman olmadıkları için kararlarını bilirkişilerin raporlarına dayanarak verir.

Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yapılır?

Mahkeme, alanında uzman bir oto ekspertiz bilirkişisi atar.
Bilirkişi aracı detaylı inceler ve gizli ayıpları raporlar.
Arızanın kaynağı, aracın değerine etkisi ve ayıbın gizlenip gizlenmediği rapora yazılır.

Ekspertiz Raporlarının Rolü

Araç satışından önce alınan ekspertiz raporu, satıcının sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. Çünkü ekspertiz raporları sınırlı inceleme yapar. Mahkeme bilirkişisi ise daha kapsamlı bir inceleme yapar. Ancak ekspertiz raporu, davada önemli bir delil olabilir.

Bilirkişi Raporunun Sonuçları

Araçta gizli ayıp olduğu ispatlanırsa, alıcı lehine karar çıkma ihtimali yüksektir.
Gizli ayıp olmadığı tespit edilirse dava reddedilebilir.
Raporda ayıbın alıcı kusurundan kaynaklandığı belirlenirse, satıcı sorumlu tutulmaz.

Bu nedenle alıcıların dava açmadan önce güvenilir bir ekspertiz raporu alması ve dava sırasında bilirkişi raporunu dikkatle takip etmesi gerekir.

Araç Alıcılarının Hakları

Araçta gizli ayıp ortaya çıktığında alıcıların kanunen tanınmış dört temel hakkı vardır. Bu haklar hem Borçlar Kanunu’nda hem de Tüketici Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Bedel İadesi (Sözleşmeden Dönme)

Alıcı, aracın gizli ayıplı olduğunu öğrendiğinde sözleşmeden dönerek aracı iade edebilir ve ödediği bedelin tamamını geri alabilir. Bu hak özellikle aracın ağır hasarlı çıkması gibi durumlarda kullanılır.

Bedel İndirimi

Alıcı, aracın gizli ayıplı olduğunu kabul eder ama aracı iade etmek istemezse, aracın ayıplı haliyle gerçek değeri üzerinden bedel indirimi talep edebilir. Örneğin, piyasa değeri 800 bin TL olan aracın gizli hasar nedeniyle 600 bin TL değerinde olduğu bilirkişi tarafından tespit edilirse, alıcı 200 bin TL’nin iadesini talep edebilir.

Ücretsiz Onarım

Alıcı, aracın gizli ayıplarının ücretsiz olarak tamir edilmesini isteyebilir. Bu özellikle sıfır araçlarda tercih edilen bir yöntemdir. Fabrika çıkışlı kusurlar genellikle garanti kapsamında ücretsiz onarılır.

Araç Değişimi

Sıfır araçlarda alıcı, aracın ayıplı olduğunu ispatladığında aracın yenisiyle değiştirilmesini talep edebilir.

Bu haklar arasında seçim hakkı tamamen alıcıya aittir. Satıcı, alıcıyı “sadece tamire razı ol” diyerek kısıtlayamaz.

Araçta Gizli Ayıp Davasında İspat Yükü

Hukukta en önemli prensiplerden biri “iddia eden ispat eder” kuralıdır. Bu nedenle araçta gizli ayıp davasında ispat yükü alıcıdadır. Yani alıcı, aracın gizli ayıplı olduğunu delillerle ortaya koymalıdır.

Delil Olarak Kullanılabilecek Belgeler

Ekspertiz raporları
Mahkeme bilirkişi raporu
Araç servis kayıtları
Satış sırasında yapılan sözleşme
Satıcının yazılı beyanları (örneğin, “araç kazasızdır” gibi ifadeler)

İspatın Zorluğu

Gizli ayıp davalarında en zor nokta, ayıbın satıştan önce mevcut olduğunu ispatlamaktır. Çünkü bazı arızalar, alıcının kullanımından kaynaklanabilir. Örneğin, aracın motorunun yanması alıcının hatalı kullanımı nedeniyle olmuşsa satıcı sorumlu tutulmaz.

Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay, alıcı lehine yorum yapma eğilimindedir. Eğer gizli ayıp kısa süre içinde ortaya çıkmışsa, bu durum satıcı aleyhine değerlendirilir. Çünkü aracın satıldığı sırada ayıp zaten mevcut kabul edilir.

İkinci El Araçlarda Gizli Ayıp Davaları

İkinci el araç piyasasında gizli ayıp davaları, en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biridir. Çünkü ikinci el araçlarda genellikle hasar kayıtları, değişen parçalar, pert kayıtları veya motor/şanzıman sorunları gizlenerek satış yapılmaktadır.

Galeriden Alınan Araçlarda Süreç

Galeriler, ticari satıcı oldukları için Tüketici Kanunu hükümlerine tabidir. Yani galeriden alınan ikinci el araçta gizli ayıp çıkarsa alıcının hakları çok daha güçlüdür.

Alıcı, gizli ayıp nedeniyle bedel iadesi veya bedel indirimi talep edebilir.
Satıcı galeri, aracın hasar kayıtlarını gizlemişse bu durum hile sayılır ve satıcı daha ağır sorumlu olur.
Ayrıca, galeri “araç ekspertiz raporlu” dese bile, raporda belirtilmeyen gizli ayıplardan sorumluluğu devam eder.

Bireysel Satıcılardan Alınan Araçlarda Süreç

Bireyden bireye araç satışlarında Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır. Yani alıcı yine hak iddia edebilir ama hakları tüketici kadar geniş değildir.

Bireysel satıcı, aracın ayıplarını bilerek gizlemişse sorumluluğu ağırlaşır.
Eğer satıcı aracı olduğu gibi sattıysa (örneğin, “araç kazalıdır ama bu haliyle satıyorum” demişse), alıcı sonradan dava açamaz.
Ancak satıcı “araç kazasızdır” demiş ama sonradan aracın ağır hasar kayıtlı olduğu ortaya çıkmışsa, bu durumda alıcı dava açabilir.

İkinci El Araçlarda En Sık Karşılaşılan Gizli Ayıplar

Pert kayıtlı aracın hasarsız gibi satılması
Kilometrenin düşürülmesi (kilometre dolandırıcılığı)
Motorun kısa sürede arıza vermesi (motorun yağ yakması gibi)
Şanzıman ve elektronik arızaların gizlenmesi
Değişmiş parçaların gizlenmesi (airbag, kaporta, şasi vb.)

Sonuç olarak ikinci el araçlarda gizli ayıp davaları, alıcıların en fazla mağdur olduğu konulardan biridir. Özellikle kilometre düşürme ve hasar kayıtlarının gizlenmesi davaların büyük çoğunluğunu oluşturmaktadır.

Yargıtay Kararları Işığında Gizli Ayıp

Gizli ayıp davalarında Yargıtay kararları emsal niteliği taşır. Yargıtay, alıcıların korunması yönünde kararlar vermekte ve satıcıların sorumluluğunu geniş yorumlamaktadır.

Araçta Gizli Ayıp Davası Masrafları

Gizli ayıp tespit davası açmak isteyen alıcıların en çok merak ettiği konulardan biri de masraflardır. Dava açarken ödenecek giderler, dava sürecinde ortaya çıkan bilirkişi ücretleri ve avukatlık ücretleri dikkate alınmalıdır.

Harç ve Giderler

Başvuru Harcı: Dava açarken ödenen küçük miktarda harçtır.
Peşin Harç: Davanın değerine göre hesaplanır. Bedel iadesi davası açılıyorsa aracın satış bedeli üzerinden hesaplanır.
Bilirkişi Ücreti: Mahkemenin atadığı bilirkişi incelemesi için ortalama 3.000 – 10.000 TL arası masraf çıkabilir.

Dava Süresi ve Ek Masraflar

Gizli ayıp davaları genellikle 1 – 2 yıl arasında sonuçlanır.
İstinaf ve temyiz süreçleri ek masraf çıkarabilir.
Kaybedilen davalarda karşı tarafın vekalet ücretini ödeme riski vardır.

Bu nedenle dava açmadan önce masrafları göze almak gerekir. Ancak gizli ayıp davalarında kazanma oranı yüksek olduğu için alıcılar çoğu zaman bu masrafları karşı taraftan geri alabilmektedir.

Araçta Gizli Ayıp Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gizli ayıp kaç yıl içinde ortaya çıkmalı?

Tüketici işlemlerinde gizli ayıplar için süre 2 yıl-10 yıldır. Ancak ayıp, makul süre içinde satıcıya bildirilmelidir.

Ekspertiz raporu yanıltıcı ise ne olur?

Eğer ekspertiz raporu gerçeği yansıtmıyorsa, ekspertiz firması da sorumludur. Alıcı hem satıcıya hem de ekspertiz firmasına karşı dava açabilir.

Sıfır araçta gizli ayıp çıkar mı?

Evet, sıfır araçlarda da fabrika hataları gizli ayıp kapsamına girer. Bu durumda alıcı ücretsiz onarım, araç değişimi veya bedel iadesi talep edebilir.

Satıcı aracı geri almak zorunda mı?

Eğer alıcı sözleşmeden dönme hakkını kullanırsa, satıcı aracı geri almak ve bedeli iade etmek zorundadır.

Kilometre düşürülmesi gizli ayıp sayılır mı?

Evet, kilometre düşürülmesi aldatmaya yönelik hileli bir davranıştır ve gizli ayıp sayılır. Bu durumda alıcı sözleşmeden dönme hakkına sahiptir.

Ayıplı Araç Satış Davası

Araçta gizli ayıp tespit davası, hem alıcıların mağduriyetini gidermeye hem de satıcıların sorumluluğunu ortaya koymaya yarayan önemli bir hukuki yoldur. İster sıfır ister ikinci el araç olsun, alıcı ayıpsız bir araç alma hakkına sahiptir. Türk hukuku, alıcıyı koruma yönünde geniş haklar tanımaktadır. Bedel iadesi, bedel indirimi, ücretsiz onarım ve araç değişimi gibi seçenekler, alıcıya güçlü bir koruma sağlar. Ayrıca Yargıtay kararları da çoğunlukla alıcı lehinedir. Bu nedenle araç alırken mağdur olan kişiler, haklarını aramaktan çekinmemeli ve gerektiğinde gizli ayıp tespit davası açmalıdır. Çünkü gizlenen hasarlar sadece maddi kayıp değil, aynı zamanda güvenlik riski de yaratır. Sonuç olarak; gizli ayıp davaları, araç alım satımında dürüstlüğün sağlanması ve alıcıların korunması için hayati öneme sahiptir.