Muvazaalı Boşanma Nedeniyle Yetim Aylığının Kesilmesi - Samsun Avukat

Muvazaalı Boşanma Nedeniyle Yetim Aylığının Kesilmesi

Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, vefat eden sigortalının geride kalan yakınlarını koruma amacı taşır. Bu kapsamda dul ve yetim aylığı, hayatını kaybeden sigortalının çocukları ve eşine bağlanan önemli bir sosyal yardımdır. Ancak, zaman içinde bu hakkın kötüye kullanıldığı bazı durumlar ortaya çıkmıştır. Özellikle muvazaalı boşanma denilen ve gerçekte evliliğin devam ettiği halde sırf yetim aylığı almak için yapılan boşanmalar, hem sosyal güvenlik hukukunda hem de ceza hukukunda ciddi tartışmalara yol açmaktadır.

Bu makalede, muvazaalı boşanma nedir, yetim aylığının bağlanma şartları nelerdir, SGK bu tür durumları nasıl tespit eder, hukuki süreçler nasıl işler gibi soruları detaylı olarak ele alacağız. Ayrıca Yargıtay içtihatları ışığında bu konudaki güncel uygulamalara değinecek ve vatandaşların hak kaybı yaşamaması için pratik öneriler sunacağız.

Muvazaalı Boşanma Nedir?

Muvazaa, Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş bir hukuki kavramdır. Basitçe ifade etmek gerekirse, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan bir sözleşme yapmalarıdır. Boşanma özelinde muvazaalı boşanma, eşlerin gerçekte evliliği sürdürme niyeti olmasına rağmen, sadece yetim veya dul aylığı alabilmek için resmi olarak boşanmasıdır.

Hukuken boşanma kararı verildiğinde evlilik sona ermiş görünse de, tarafların fiilen aynı evi paylaşmaya devam etmesi veya evlilik birliğini sürdürmeleri halinde bu durum muvazaalı boşanma olarak kabul edilir. Bu tür boşanmalar, sadece SGK tarafından değil, aynı zamanda mahkemelerce de tespit edildiğinde geçersiz sayılmakta ve ciddi sonuçlar doğurmaktadır.

Muvazaa Unsurları

Bir boşanmanın muvazaalı sayılabilmesi için şu unsurların varlığı aranır:

Tarafların gerçek iradesi ile görünürdeki iradesi farklı olmalıdır. Yani boşanma resmi kayıtlarda gerçekleşmiş olsa da gerçekte evlilik devam etmelidir.
Üçüncü kişileri yanıltma kastı bulunmalıdır. Burada genellikle SGK hedef alınır. Çünkü boşanma sonrası dul veya yetim aylığı bağlanması amaçlanmaktadır.
Evliliğin fiilen sürmesi gerekir. Boşanma sonrası tarafların aynı evde yaşamaya devam etmesi, birlikte sosyal faaliyetlere katılması, çevresinde evli gibi bilinmesi muvazaa için güçlü bir göstergedir.

Muvazaalı boşanma, sıradan bir boşanma gibi görünse de sonuçları çok farklıdır. Bu noktada en çok etkilenen konulardan biri de yetim aylığıdır.

Yetim Aylığı Nedir?

Kimler Yetim Aylığı Alabilir?

Yetim aylığı, vefat eden sigortalının çocuklarına bağlanan bir gelir türüdür. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre:

Kız çocukları: Evlenmedikleri, çalışmadıkları veya kendi sigortalılıkları bulunmadığı sürece yetim aylığı alabilirler.
Erkek çocukları: Belirli bir yaşa kadar yetim aylığından faydalanabilir. Liseye kadar 18, üniversite eğitimi devam ediyorsa 25 yaşına kadar aylık bağlanır.
Engelli çocuklar: Çalışma gücünü kaybetmişse yaş şartı olmaksızın aylık alabilir.

Burada kritik nokta, kız çocuklarının evlenmemiş olması ve çalışmaması şartıdır. Boşanma halinde ise, yukarıda bahsedilen muvazaa tartışmaları devreye girmektedir.

Yetim Aylığının Şartları

Yetim aylığının bağlanabilmesi için:

Sigortalının ölüm tarihi itibariyle prim gün sayısı yeterli olmalıdır.
Aylık bağlanacak kişi evlenmemiş olmalı veya boşanmış olmalıdır.
Kendi sigortalılığından dolayı gelir veya aylık almıyor olmalıdır.
Çalışmıyor olmalıdır.

Özellikle boşanmış kız çocuklarına aylık bağlanması, SGK açısından sıkı bir denetime tabidir. Çünkü yıllar içinde pek çok kişinin sırf aylık alabilmek için boşandığı ve gerçekte eski eşiyle birlikte yaşamaya devam ettiği tespit edilmiştir. İşte bu noktada muvazaalı boşanma devreye girmektedir.

Muvazaalı Boşanma ve Yetim Aylığı İlişkisi

Yargıtay Kararları

Yargıtay, muvazaalı boşanma konusunda oldukça net kararlar vermiştir. Örneğin birçok emsal kararda, boşanma sonrası tarafların aynı adreste ikamet etmesi, birlikte yaşamaya devam etmesi gibi olgular muvazaalı boşanmanın ispatı için yeterli kabul edilmiştir.

Eğer muvazaalı boşanma tespit edilirse, bağlanan yetim aylığı kesilir ve hatta geriye dönük ödenmiş tutarlar faiziyle birlikte geri alınır.

SGK’nın Denetim ve İnceleme Yetkisi

SGK, 5510 sayılı Kanun’a göre, bağlanan aylıkların haklı olup olmadığını her zaman denetleyebilir. Bu kapsamda:

Adres kayıt sistemi incelenir. Boşanmış eşlerin aynı adreste kayıtlı olması ciddi bir şüphe doğurur.
Komşu ve mahalle muhtarlarının ifadeleri alınabilir.
Elektrik, su, doğalgaz faturaları kontrol edilebilir.
Sosyal medya paylaşımları bile delil olarak değerlendirilmektedir. Ancak sosyal medya paylaşımları tek başına aylığın kesilmesi için yeterli olmayacaktır.

SGK’nın inceleme sonucu muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde, yetim aylığı kesilir ve ödenen aylıklar geri istenir.

SGK’nın Yetim Aylığını Kesme Süreci

Tespit Yöntemleri

SGK, muvazaalı boşanmayı tespit etmek için farklı yöntemler kullanır:

Adres Kayıt Sistemi: Nüfus kayıtlarında boşanmış eşlerin aynı evde yaşadığı görülürse araştırma başlatılır.
Yerinde Denetim: SGK müfettişleri boşanmış kişilerin yaşadığı adrese gidip fiili durum incelemesi yapabilir.
Tanık İfadeleri: Mahalle muhtarları, komşular veya akrabalar dinlenebilir.
Belgeler: Banka hesap hareketleri, ortak faturalar veya birlikte yapılan resmi işlemler incelenebilir.

Bu yöntemler sonucunda muvazaalı boşanma şüphesi güçlü bulunursa, SGK önce aylığı keser, ardından geriye dönük ödenen paraları geri talep eder.

İtiraz ve Dava Hakları

Yetim aylığı kesilen kişi, bu karara karşı:

SGK’ya yazılı itiraz edebilir.
İtiraz reddedilirse, İdare Mahkemesi’nde veya İş Mahkemesi’nde dava açabilir.

Burada önemli nokta, SGK’nın kararının kesin olmadığıdır. Mahkeme sürecinde muvazaalı boşanma iddiası çürütülebilir. Örneğin tarafların farklı evlerde yaşadığı, sosyal ilişkilerini ayrı sürdürdüğü, boşanmanın gerçek olduğu ispatlanırsa, mahkeme SGK kararını iptal edebilir.

Muvazaalı Boşanmanın İspatı

Delillerin Değerlendirilmesi

Muvazaalı boşanmanın en kritik noktası, bu durumun ispatıdır. Çünkü taraflar resmi olarak boşanmış göründüğü için SGK veya mahkeme önünde fiili yaşam biçimlerinin ortaya konulması gerekir. Delil türleri çok çeşitlidir ve genellikle birden fazla unsur birlikte değerlendirilir.

Örneğin:

Adres kayıtları: Boşanma sonrası eşlerin aynı evde oturduğunun tespiti güçlü bir delildir.
Ortak fatura ve abonelikler: Elektrik, su, doğalgaz gibi faturaların aynı kişiye veya aynı adrese çıkması önemli bir göstergedir.
Sosyal medya paylaşımları: Günümüzde insanlar özel hayatlarını sosyal medyada paylaştıkları için, eski eş ile evli gibi kutlama yapmak, tatillere çıkmak delil olarak kullanılabilir.
Resmi belgeler: Banka hesaplarının ortak kullanımı, birlikte yapılan resmi başvurular da dikkate alınır.

Deliller tek başına yeterli olmayabilir; mahkeme tüm verileri birlikte değerlendirerek karar verir.

Tanık ve Komşu İfadeleri

Muvazaalı boşanma davalarında tanık ifadeleri oldukça önemlidir. Çünkü komşular, mahalle muhtarları veya yakın çevre, tarafların gerçekten birlikte yaşayıp yaşamadığını en iyi bilen kişilerdir.

SGK müfettişleri inceleme sırasında genellikle şu soruları sorar:

Boşanmış kişiler aynı evde yaşıyor mu?
Birlikte misafir ağırlıyorlar mı?
Komşular onları evli olarak mı görüyor?
Günlük yaşamlarında evlilik ilişkisini sürdürmeye devam ediyorlar mı?

Bu sorulara verilen cevaplar, SGK raporunun hazırlanmasında belirleyici olur. Eğer tanıklar boşanmış kişilerin birlikte yaşadığını söylerse, bu durum muvazaalı boşanmanın ispatı için güçlü bir delil kabul edilir.

Yargı Kararları Işığında Örnek Olaylar

Kesilmiş Aylıkların Geri Alınması

Yargıtay kararlarında sıkça görülen bir uygulama, SGK’nın kesmiş olduğu aylıkların geriye dönük olarak talep edilmesidir. Eğer bir kişinin muvazaalı boşanma yaptığı tespit edilirse, sadece aylığı kesilmez, aynı zamanda bugüne kadar ödenen paralar da faiziyle geri istenir.

Haksız Kesinti ve İade Kararları

Öte yandan, bazı davalarda mahkemeler SGK’nın haksız kesinti yaptığına hükmedebilmektedir. Gerçek boşanma halinde, sadece eski eşle görüşmenin veya aynı ortamda bulunmanın muvazaalı boşanma anlamına gelmeyeceği yönünde kararlar vardır.

Muvazaalı Boşanma Şüphesinde Hak Arama Yolları

SGK’ya Başvuru

Yetim aylığı kesilen bir kişi, öncelikle SGK’ya başvurarak kararın hatalı olduğunu ileri sürebilir. SGK’ya yapılacak itiraz dilekçesinde:

Boşanmanın gerçek olduğu,
Tarafların ayrı adreslerde yaşadığı,
Ortak yaşamın bulunmadığı,
Tanıklarla desteklenebilecek bilgiler,

sunulabilir. SGK, yapılan başvuru üzerine inceleme yapar ve kararını yeniden gözden geçirebilir.

Dava Açma

Yetim aylığının kesilmesi halinde olaya göre İş Mahkemesi’nde veya İdare Mahkemesi’nde dava açılabilmektedir. Dava açmadan önce SGK’ya başvuru yapılmalıdır. Eğer SGK başvuruyu reddederse, bu defa İdare Mahkemesi’nde veya İş Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Mahkeme sürecinde tüm deliller detaylı şekilde değerlendirilir. Mahkeme, boşanmanın muvazaalı olmadığı kanaatine varırsa, SGK’nın kesme kararı iptal edilir ve aylık yeniden bağlanır.

İdare mahkemelerinde veya İş Mahkemelerinde açılan bu tür davalarda avukat desteği almak oldukça önemlidir. Çünkü hem delillerin sunulması hem de hukuki argümanların doğru şekilde kurulması, davanın sonucunu doğrudan etkiler.

Hukuki Sonuçlar ve Yaptırımlar

Haksız Alınan Ödemelerin İadesi

Muvazaalı boşanma nedeniyle haksız yere alınan yetim aylıkları, SGK tarafından faiziyle geri talep edilir. Burada sadece anapara değil, yasal faiz de eklenir. Geri ödenmeyen tutarlar için icra takibi başlatılabilir.

Bu nedenle muvazaalı boşanma yapan kişiler, kısa vadede bir gelir elde etseler de uzun vadede ciddi bir borç yüküyle karşı karşıya kalabilirler.

Ceza Hukuku Boyutu

Muvazaalı boşanma aynı zamanda resmi kurumları aldatmaya yönelik bir fiil olduğundan, ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilir. Türk Ceza Kanunu’na göre, haksız kazanç elde etmek amacıyla yapılan bu tür işlemler nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir.

Her ne kadar uygulamada çoğu zaman sadece idari yaptırımla (aylığın kesilmesi ve geri istenmesi) yetinilse de, bazı dosyalarda savcılıklar resen soruşturma açabilmektedir. Bu durumda, taraflar hapis cezası ile bile karşı karşıya kalabilir.

Her ne kadar mahkemelerin bu yönde kararları olsa da Yargıtay bu durumda dahi cezai yaptırımın uygulanmayacağı kanaatindedir.

Gerçek Boşanma ile Muvazaalı Boşanma Arasındaki Farklar

Hukuken Geçerli Boşanma

Gerçek boşanma, tarafların evlilik birliğini sürdürme iradesinin tamamen ortadan kalktığı ve mahkeme kararıyla evliliğin sona erdiği durumdur. Bu durumda:

Eşler ayrı adreslerde yaşamaya başlar,
Ortak yaşam sona erer,
Çevresinde de boşanmış kişiler olarak tanınırlar.

Bu tür boşanmalarda, boşanmış kadın yetim aylığına hak kazanır.

Sosyal Güvenlik Açısından Farklar

Muvazaalı boşanma ise tamamen farklıdır. Burada görünüşte boşanma vardır ama gerçekte evlilik devam etmektedir. Sosyal güvenlik açısından bu fark büyük önem taşır. Çünkü SGK, boşanmanın gerçek olmadığı kanaatine varırsa, aylığı keser ve ödemeleri geri alır.

Sonuç olarak, gerçek boşanma ile muvazaalı boşanma arasındaki fark, sadece resmi belgelerde değil, fiili hayatta ortaya çıkar.

Yetim Aylığı Hakkının Kaybedilmemesi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hukuka Uygun Boşanma

Yetim aylığından yararlanmak isteyenlerin en büyük hatası, sırf aylık bağlansın diye muvazaalı boşanma yolunu seçmeleridir. Ancak bu yol kısa vadeli bir kazanç gibi görünse de uzun vadede çok büyük sorunlara yol açar. Hem aylığın kesilmesi hem de geçmişte ödenmiş paraların geri istenmesi gibi sonuçlarla karşılaşmak mümkündür.

Bu nedenle, boşanma kararı alınırken bunun hukuka uygun şekilde gerçekleşmesi son derece önemlidir. Eşler gerçekten evlilik birliğini sürdürmek istemiyorsa, boşanma sonrası ayrı adreslerde yaşamaları, kendi hayatlarını ayrı sürdürmeleri gerekir. Aksi takdirde SGK incelemesi karşısında muvazaa şüphesi doğar.

Ayrıca, boşanma sonrası yapılan resmi işlemler de bu konuda delil niteliğindedir. Örneğin ayrı ev kiralamak, farklı abonelikler açtırmak, sosyal hayatta ayrı bireyler olarak görünmek hem gerçek boşanmayı kanıtlar hem de ileride doğabilecek ihtilaflarda kişiyi korur.

Dürüstlük Kuralı Çerçevesinde Davranış

Türk Medeni Kanunu’nun temel ilkelerinden biri dürüstlük kuralıdır. Bu kurala göre, kişiler haklarını kullanırken dürüst davranmalı, kötüye kullanmamalıdır. Yetim aylığı hakkı da bu kapsamda değerlendirilir. Bir kişi, boşanmış olsa bile eski eşiyle birlikte yaşamaya devam ederek SGK’dan yetim aylığı alıyorsa, bu hak kötüye kullanılmış olur. Böyle bir durumda SGK’nın kesme ve geri alma işlemleri hukuka uygundur.

Dolayısıyla, yetim aylığı almak isteyen kişilerin dürüstlük kuralına uygun davranması, hem hukuki hem de vicdani açıdan büyük önem taşır.

Yetim Aylığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Hangi Hallerde Yetim Aylığı Kesilir?

Yetim aylığının kesildiği başlıca durumlar şunlardır:

Kız çocuklarının evlenmesi,
Sigortalı olarak çalışmaya başlamaları,
Kendi sigortalılıkları üzerinden emekli aylığı almaları,
Muvazaalı boşanma yaparak aylık almaya çalışmaları.

Bu durumların gerçekleşmesi halinde SGK, yetim aylığını keser.

Kesilen Yetim Aylığı Geri Bağlanabilir mi?

Evet, bazı durumlarda mümkün olabilir. Eğer SGK tarafından kesilen aylığın haksız yere kesildiği mahkeme kararıyla sabit olursa, aylık yeniden bağlanır. Ayrıca geriye dönük ödenmeyen aylıklar da hak sahibine ödenir. Ancak muvazaalı boşanmanın ispatlandığı durumlarda aylığın yeniden bağlanması söz konusu olmaz.

SGK’nın İncelemesine Nasıl İtiraz Edilir?

SGK’nın yetim aylığını kesme kararına karşı öncelikle kuruma yazılı itiraz yapılmalıdır. İtiraz reddedilirse, idare mahkemesinde veya iş mahkemelerinde dava açma hakkı vardır. Dava sürecinde deliller (ayrı adres, ayrı yaşam, tanıklar) güçlü bir şekilde sunulmalıdır.

Boşandıktan Sonra Eski Eşle Aynı Evde Yaşamak Yasak mı?

Hukuken yasak değildir. Ancak sosyal güvenlik açısından sorunludur. Çünkü boşanmış kişilerin aynı evde yaşaması, muvazaalı boşanma şüphesi doğurur. SGK bu durumda yetim aylığını kesebilir. Yani yasak olmamakla birlikte, ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Muvazaalı boşanma yapıldığı nasıl anlaşılır?

Adres kayıtları, fatura abonelikleri, tanık ifadeleri ve sosyal medya paylaşımlarıyla anlaşılır.

Muvazalı Boşanma Avukat Samsun

Muvazaalı boşanma nedeniyle yetim aylığının kesilmesi, Türkiye’de sosyal güvenlik hukukunun en tartışmalı konularından biridir. Kimi vatandaşlar maddi zorluklar nedeniyle bu yola başvursa da, uzun vadede çok daha büyük mali ve hukuki sonuçlarla karşılaşmaktadır. SGK’nın denetim yetkisi oldukça geniştir ve adres kayıtlarından sosyal medya paylaşımlarına kadar pek çok unsur incelenebilir. Bu nedenle, boşanma kararının gerçek ve samimi olması büyük önem taşır.

Vatandaşların, haklarını kaybetmemek için dürüstlük kuralına uygun davranması, muvazaalı işlemlerden uzak durması gerekir. Gerçek boşanma halinde yetim aylığı hakkı güvence altındadır; ancak muvazaalı boşanma yoluyla elde edilen tüm gelirler, bir gün mutlaka geri alınır.