Ayıplı Mal Nedeniyle Tazminat Davası - Avukat Samsun

Ayıplı Mal Nedeniyle Tazminat Davası

Ayıplı Mal ve Tüketici Hakları

Günlük hayatımızda hemen her gün bir ürün veya hizmet satın alıyoruz. Bu alışverişlerde en temel beklentimiz, aldığımız malın sözleşmeye uygun, sağlam ve kullanıma elverişli olmasıdır. Ancak her zaman beklendiği gibi olmaz; kimi zaman satın alınan mal bozuk çıkar, kısa sürede arızalanır ya da vaat edilen özellikleri taşımaz. İşte bu tür durumlara ayıplı mal denir.

Ayıplı mal konusu, yalnızca alıcı ile satıcı arasındaki özel bir anlaşmazlık değil, aynı zamanda tüketici haklarını doğrudan ilgilendiren toplumsal bir meseledir. Çünkü malın ayıplı olması tüketicinin hem ekonomik hem de psikolojik açıdan zarara uğramasına sebep olabilir. Bu nedenle Türk hukukunda ayıplı mal, özel düzenlemelerle tüketici lehine koruma altına alınmıştır.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), tüketicinin korunması alanında en önemli yasal düzenlemedir. Bu kanun, tüketicinin ayıplı mal karşısında hangi haklara sahip olduğunu, bu hakların nasıl kullanılacağını ve satıcının sorumluluklarını açıkça ortaya koymaktadır.

Ayıplı mal nedeniyle doğan uyuşmazlıkların çözümü için hem idari başvuru yolları (Tüketici Hakem Heyeti) hem de yargısal yollar (Tüketici Mahkemesi) mevcuttur. Özellikle tazminat davaları, tüketicinin uğradığı zararın giderilmesi açısından büyük önem taşır.

Ayıplı Mal Nedir?

Ayıplı malın tanımı farklı mevzuatlarda yer almaktadır.

Türk Borçlar Kanunu’na (TBK) Göre Ayıp

TBK m. 219’da ayıp, malın sözleşmede kararlaştırılan özelliklere sahip olmaması ya da olağan kullanım amacını karşılamaması olarak tanımlanır.

6502 sayılı TKHK’ya Göre Ayıp

TKHK m. 8’e göre; tüketiciye teslim edilen malın, taraflarca kararlaştırılan özelliklere aykırı olması, ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda belirtilen nitelikleri taşımaması ayıp sayılır.

Açık ve Gizli Ayıp

Açık ayıp, malın teslim anında gözle görülür şekilde bozuk veya eksik olmasıdır.
Gizli ayıp ise malın kullanım sırasında ortaya çıkan, teslim anında fark edilemeyen eksikliklerdir.

Örneğin; sıfır alınan bir aracın motorunun birkaç ay içinde arıza yapması gizli ayıptır.

Ayıplı Malın Unsurları

Bir malın ayıplı sayılabilmesi için bazı unsurların bulunması gerekir:

Sözleşmeye Aykırılık

Satıcı ile alıcı arasında yapılan sözleşmeye uygun olmayan mal ayıplıdır. Örneğin, “2023 model araç” diye satılan aracın aslında 2020 model çıkması.

Beklenen Faydayı Sağlamama

Mal, tüketicinin ondan beklediği faydayı sağlayamıyorsa ayıplıdır. Bir çamaşır makinesinin suyu ısıtamaması buna örnektir.

Kullanım Amacına Uygun Olmama

Mal, olağan kullanım amacına uygun değilse ayıplı sayılır. Satın alınan ayakkabının birkaç günde yırtılması buna örnektir.

Satıcı Tarafından Sağlanan Bilgilerle Çelişme

Reklamda veya kullanım kılavuzunda belirtilen özellikleri taşımayan mallar da ayıplıdır. Örneğin, “su geçirmez” diye satılan montun yağmurda suyu geçirmesi.

Ayıplı Mal Türleri

Ayıplı mallar, farklı kriterlere göre sınıflandırılabilir:

Açık Ayıp: Teslim sırasında kolayca fark edilebilen ayıplar.
Gizli Ayıp: Teslimden sonra ortaya çıkan, uzman incelemesi olmadan fark edilemeyen ayıplar.
Ekonomik Ayıp: Malın ekonomik değerini düşüren ayıplar.
Hukuki Ayıp: Malın hukuki açıdan kullanımını engelleyen durumlar. Örneğin, hacizli bir aracın satılması.

Her ayıp türü, farklı hukuki sonuçlar doğurur. Özellikle gizli ayıplar, ispat sürecini zorlaştırır.

Ayıplı Maldan Sorumlu Kişiler

Ayıplı maldan yalnızca satıcı değil, üretici ve ithalatçı da sorumlu tutulabilir.

Satıcı

Tüketiciye malı satan kişi veya kurumdur. Ayıplı maldan doğrudan sorumludur.

İmalatçı / Üretici

Malı üreten, imal eden veya üzerinde marka ya da ayırt edici işaret bulunduran kişi de sorumludur.

İthalatçı

Yurt dışından getirilen mallarda ithalatçı firma da sorumlu tutulur.

Bayi ve Acenteler

Ürünü pazarlayan bayi veya distribütörler de sorumluluk zincirine dahildir.

Yetkili Servis

Onarım yükümlülüğünü yerine getirmeyen yetkili servisler de ayıplı maldan dolayı sorumluluk taşıyabilir.

Tüketicinin Hakları

Ayıplı mal satın alan tüketicinin hakları, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m.11’de düzenlenmiştir. Kanuna göre tüketici, seçimlik haklara sahiptir. Bu haklar, tüketicinin zararı en etkin şekilde giderebilmesini sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Ücretsiz Onarım Hakkı

Tüketici, ayıplı malın ücretsiz olarak onarılmasını talep edebilir. Burada önemli olan, tüketiciden hiçbir ücret talep edilmemesidir. Malın tamiri için parça, işçilik ya da servis ücreti alınamaz.

Misliyle Değişim Hakkı

Ayıplı mal yerine ayıpsız bir mislinin verilmesini isteyebilir. Örneğin, bozulan telefon yerine aynı modelden sağlam bir telefon verilmesi.

Ayıp Oranında Bedel İndirimi Hakkı

Tüketici, malı kullanmak istiyor ancak ayıp nedeniyle değer kaybı varsa bedel indirimi talep edebilir. Bu özellikle konut satışlarında sık başvurulan bir yöntemdir.

Sözleşmeden Dönme (Bedel İadesi) Hakkı

Tüketici, sözleşmeden dönerek ödediği bedelin iadesini talep edebilir. Bu durumda mal geri verilir, bedel de iade edilir.

Tüketici bu haklardan yalnızca birini seçebilir. Ancak seçtiği hakkın yerine getirilmemesi durumunda diğer haklara başvurması mümkündür.

Tazminat Hakkı

Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin uğradığı zarar yalnızca malın ayıplı olmasıyla sınırlı değildir. Malın ayıbı, tüketicinin başka zararlar yaşamasına da sebep olabilir. İşte bu noktada tazminat hakkı devreye girer.

Maddi Tazminat

Malın iadesi veya değiştirilmesi dışında kalan ek zararlar için talep edilir.
Örneğin, arızalı çamaşır makinesi sebebiyle çamaşırların kullanılamaz hale gelmesi.
Araçtaki gizli arıza sebebiyle kazaya karışılması ve aracın değer kaybı.

Manevi Tazminat

TKHK doğrudan manevi tazminattan bahsetmese de, Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay içtihatları tüketiciye manevi tazminat hakkı tanır.
Özellikle sağlık ve güvenliği tehdit eden ayıplarda (ör. patlayan telefon, fren arızalı araç) maddi tazminatın yanında manevi tazminata da hükmedilebilir.

Bedel İadesi + Tazminat

Önemli bir nokta: Tüketici, seçimlik haklarını kullanırken ek zararları için ayrıca tazminat da talep edebilir. Örneğin, ürün bedelini geri alırken, uğradığı diğer zararlar için tazminat davası açabilir.

Ayıplı Mal Nedeniyle Tazminat Davası

Tüketicinin başvuru yollarından sonuç alamaması halinde ayıplı mal nedeniyle tazminat davası açma hakkı vardır.

Ayıplı Mal Davasında Dava Şartları

Malın ayıplı olduğunun tespiti
Ayıbın tüketiciye zarar vermesi
Satıcıya veya üreticiye başvurulmuş olması (zorunlu değil ama delil açısından önemli)

Ayıplı Mal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme: Tüketici Mahkemesi (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi)
Yetkili mahkeme: Davacının yerleşim yeri mahkemesi veya sözleşmenin yapıldığı yer mahkemesi

Ayıplı Mal Davasında Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Taraf bilgileri
Malın tanımı ve satış tarihi
Ayıbın niteliği ve ortaya çıkış zamanı
Kullanılan hak (ör. bedel iadesi)
Maddi ve manevi tazminat talepleri

Ayıplı Mal Davasında İspat Yükü

Ayıplı mal davalarında en kritik konulardan biri ispat külfetidir.

İspat Külfeti Kimde?

Kanuna göre, malın tesliminden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu karine olarak kabul edilir.
Yani ilk 6 ay içinde çıkan ayıplarda satıcı/üretici ispat yükü altındadır.
6 aydan sonra tüketici, ayıbın teslim anında mevcut olduğunu ispat etmek zorundadır.

Ayıbın Tespiti

Mahkeme çoğu zaman bilirkişi incelemesi yaptırır. Özellikle teknik ürünlerde bilirkişi raporu belirleyicidir.

Ayıplı Mal Davasında Deliller

Satış sözleşmesi veya fatura
Garanti belgesi
Servis kayıtları
Yazışmalar (e-posta, mesajlar)
Tanık beyanları

İspat yükünün doğru şekilde yerine getirilmemesi davanın kaybedilmesine yol açabilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Ayıplı mal davalarında süreler çok önemlidir.

Genel Süreler (TKHK m.12)

2 yıl: Taşınır mallarda ayıptan doğan talepler için
5 yıl: Taşınmaz mallarda (konut, arsa)

Gizli Ayıp Hali

Ayıp daha sonra ortaya çıkıyorsa, süre ayıbın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Garanti Süresi

Eğer mal garanti kapsamındaysa, garanti süresi boyunca ayıplardan satıcı ve üretici sorumludur.

Ayıplı Mal Davalarında Zamanaşımı

Yargıtay kararlarına göre, zamanaşımı süresi dolmuş olsa dahi, satıcının ayıbı hile ile gizlemesi halinde tüketici her zaman dava açabilir.

Yargıtay Kararları Işığında Ayıplı Mal Davaları

Ayıplı mal nedeniyle açılan davalarda Yargıtay kararları, uygulamaya yön veren en önemli ölçütlerdir. Çünkü tüketici hukukunda sıkça karşılaşılan uyuşmazlıklarda, mahkemeler Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre hüküm kurmaktadır.

Satıcı ve Üretici Sorumluluğu

Yargıtay, ayıplı maldan yalnızca satıcının değil, üretici ve ithalatçının da müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu birçok kararında vurgulamıştır. Yani tüketici davasını yalnızca satıcıya karşı açabileceği gibi, doğrudan üreticiye veya her ikisine birlikte açabilir.

Bedel İadesi ve Tazminat Birlikte Talep Edilebilir

Yargıtay, tüketicinin yalnızca mal bedelinin iadesini değil, aynı zamanda uğradığı maddi zararın da tazminini talep edebileceğini kabul etmektedir. Örneğin, gizli ayıplı araç satın alan tüketici aracın bedelini geri alabilir, ayrıca tamir masrafları ve değer kaybı için tazminat isteyebilir.

Manevi Tazminatın Şartları

Yargıtay, manevi tazminatı oldukça sınırlı durumlarda kabul etmektedir. Genellikle tüketicinin bedensel bütünlüğünü etkileyen, sağlık ve güvenlik riski oluşturan ayıplarda manevi tazminata hükmedilmektedir. Örneğin, freni arızalı çıkan bir aracın tüketicide yaralanmaya yol açması halinde.

Hakların Kullanımında Esneklik

Yargıtay, tüketicinin seçimlik haklarını kullanırken katı bir yaklaşım sergilemez. Tüketici önce onarım istemişse ve sonuç alamamışsa, bedel iadesine veya misli ile değişim talebine geçebilir.

Ayıplı Mal Nedeniyle Tazminat Davasında Uygulama Örnekleri

Ayıplı mal davaları çok farklı sektörlerde karşımıza çıkar. İşte uygulamada en sık görülen örnekler:

Araç Satışında Gizli Ayıp

İkinci el araçlarda kilometre düşürme, ağır hasar kaydının gizlenmesi veya motor arızasının saklanması tipik gizli ayıplardır.
Yargıtay’a göre bu durumlarda satıcı ayıptan sorumludur ve alıcı bedel iadesi veya tazminat talep edebilir.

Elektronik Cihaz Arızaları

Telefon, bilgisayar, beyaz eşya gibi cihazların kısa sürede arıza yapması ayıplı mal davasına konu olabilir.
Özellikle garanti süresi içinde tekrar eden arızalar, tüketici lehine güçlü delil oluşturur.

Konut Satışındaki Ayıplar

Yeni yapılan konutlarda çatlak, rutubet, yalıtım sorunları veya projeye aykırı eksiklikler gizli ayıp sayılır.
Tüketici, hem bedel indirimi hem de ek tazminat talep edebilir.

Bu örnekler, ayıplı mal davalarının yalnızca küçük tüketim mallarıyla sınırlı olmadığını, yüksek meblağlı alımlarda da gündeme geldiğini gösteriyor.

Ayıplı Mal Davalarında Manevi Tazminat İmkanı

Manevi tazminat, tüketicinin yaşadığı ruhsal üzüntü, stres ve elem için talep edilebilen bir haktır. Ancak her ayıplı mal durumunda otomatik olarak manevi tazminata hükmedilmez.

Hangi Hallerde Talep Edilebilir?

Sağlığı tehdit eden ayıplar (örneğin, patlayan telefon, gıda zehirlenmesine yol açan ürün)
Güvenlik riski oluşturan durumlar (örneğin, freni arızalı araç)
Tüketicide ciddi hayal kırıklığı ve mağduriyet yaratan durumlar

Maddi ve Manevi Tazminatın Farkı

Maddi tazminat, ekonomik kaybı telafi eder.
Manevi tazminat, manevi huzurun bozulmasını gidermeyi amaçlar.

Ayıplı Mal Nedeniyle Dava Açmadan Önce Başvuru Yolları

Tüketici, dava açmadan önce bazı başvuru yollarını deneyebilir.

Satıcıya Başvuru

İlk adım genellikle satıcıya başvurmaktır. Satıcı çoğu zaman ürünü değiştirmeyi veya tamir etmeyi teklif eder.

Tüketici Hakem Heyeti

2026 yılı itibariyle 186.000 TL’ye kadar olan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetleri görevlidir.
Bu başvurular ücretsizdir ve hızlı sonuç alınabilir.

Tüketici Mahkemesi

Hakem heyeti sınırını aşan taleplerde veya hakem heyeti kararına itiraz durumunda Tüketici Mahkemesi’ne dava açılır.

Ayıplı Mal Davası Avukat Samsun

Ayıplı mal nedeniyle açılan tazminat davaları, tüketicinin ekonomik ve manevi haklarını koruyan en önemli hukuki araçlardan biridir.

Tüketici, ayıplı mal karşısında seçimlik haklara sahiptir.
Ekonomik kayıpları için maddi tazminat, ruhsal zararları için manevi tazminat talep edebilir.
Satıcı, üretici, ithalatçı ve bayi zincirleme olarak sorumludur.
Davalarda ispat yükü kritik önem taşır, özellikle ilk 6 ay içinde tüketici avantajlı konumdadır.
Yargıtay kararları, tüketici lehine geniş bir koruma sağlamaktadır.

Sonuç olarak, tüketicilerin haklarını bilmesi ve gerektiğinde hukuki yollara başvurması, piyasalarda daha güvenilir ve şeffaf bir ticaret ortamı yaratacaktır.